როდესაც საფრანგეთის დედაქალაქში პოლიციას არეულობის შეჩერება უჭირს, ხოლო მაღაზიების ძარცვა ყოველდღიურობად გადაიქცა, იტალიაში კი სოციალური უკმაყოფილება ქუჩის დაპირისპირებაში გადაიზრდა, იბადება კითხვა სად მთავრდება ევროპული პოლიტიკური მორალი და სად იწყება პოლიტიკური კონიუნქტურა?

 

ევროპა, რომელიც წლების განმავლობაში სხვა ქვეყნებს დემოკრატიის, კანონის უზენაესობის, ადამიანის უფლებებისა და საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვისკენ მოუწოდებდა, დღეს თავად დგას სერიოზული სოციალური და პოლიტიკური გამოწვევების წინაშე.

 

2026 წლის ოქტომბერში საფრანგეთში დაწყებული საპროტესტო ტალღა მხოლოდ სტუდენტურ უკმაყოფილებად აღარ აღიქმება. განათლების სისტემის პრობლემებს, საჯარო სერვისების მდგომარეობასა და ცხოვრების გაძვირებას ფართო სოციალური უკმაყოფილება დაემატა. 17 ოქტომბრის საპროტესტო აქციების დროს საფრანგეთის სხვადასხვა ქალაქში დაფიქსირდა პოლიციასთან შეტაკებები, ძარცვისა და ვანდალიზმის შემთხვევები. ამ მოვლენების მასშტაბსა და მათზე ხელისუფლების რეაგირებას საერთაშორისო მედია აქტიურად აშუქებს.

ამ დროს კი პარიზში ევროპული სტაბილურობის მითის გამოცდა მიდის.

 

საფრანგეთი ევროპის ერთ-ერთი წამყვანი სახელმწიფოა, ევროკავშირის ერთ-ერთი პოლიტიკური საყრდენი და ქვეყანა, რომლის პრეზიდენტიც ხშირად საუბრობს დემოკრატიულ ღირებულებებზე, ევროპულ ერთიანობასა და საერთაშორისო პასუხისმგებლობაზე.

 

თუმცა, როდესაც ქუჩებში ვითარება იძაბება, მაღაზიები ძარცვის სამიზნე ხდება, პოლიციას კი მრავალრიცხოვანი და ერთმანეთისგან დაშორებულ ჯგუფებთან გამკლავება უჭირს, ჩნდება კითხვა სახელმწიფოს შესაძლებლობებზე, საზოგადოებრივ ნდობასა და მმართველობის ეფექტიანობაზე.

 

Le Monde-ის 18 ოქტომბრის მასალაში აღწერილია, როგორ გაუჭირდა სამართალდამცველებს პარიზსა და სხვა ქალაქებში არეულობის კერების კონტროლი. გამოცემის ცნობით, თავდასხმების სამიზნე გახდა სხვადასხვა ტიპის სავაჭრო ობიექტი, მათ შორის სუპერმარკეტები, აფთიაქები და ძვირადღირებული ბრენდების მაღაზიები.

 

ამასთან, აუცილებელია ერთი მნიშვნელოვანი გარემოების გათვალისწინება: საფრანგეთში ყველა დემონსტრანტი ძალადობაში არ მონაწილეობდა. აქციების მონაწილეთა ნაწილი განათლების, ხელფასების, სოციალური დაცვისა და ცხოვრების ღირებულების საკითხებზე მშვიდობიანად გამოხატავდა პროტესტს. ძალადობრივი ჯგუფების მოქმედებები არ უნდა გავაიგივოთ ყველა მომიტინგის პოზიციასთან.

რამდენად შეუძლია სახელმწიფოს ერთდროულად დაიცვას მშვიდობიანი პროტესტის უფლება და აღკვეთოს ძარცვა, ვანდალიზმი და პოლიციაზე თავდასხმა?

საფრანგეთის პარალელურად, იტალიაშიც გავრცელდა საპროტესტო გამოსვლების შესახებ ცნობები. მილანში უკმაყოფილების მიზეზებად სახელდებოდა ცხოვრების გაძვირება, საწვავის ფასები, დაბალი ხელფასები და საჯარო სერვისებთან დაკავშირებული პრობლემები.

როდესაც ეკონომიკური წნეხი გროვდება, პოლიტიკური უკმაყოფილება ხშირად ქუჩაში გადადის. თუ ხელისუფლება საზოგადოებრივი პრობლემების გადაჭრას ვერ ახერხებს ან მოქალაქეებს უჩნდებათ განცდა, რომ მათი ხმა უგულებელყოფილია, ნდობა ინსტიტუტების მიმართ სუსტდება.

ევროპის წინაშე დღეს ორი ურთიერთდაკავშირებული ამოცანაა: მოქალაქეთა სოციალური პრობლემების მოგვარება და საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვა ისე, რომ არც ერთი ადამიანის უფლება არ შეეწიროს პოლიტიკურ დაპირისპირებას.

 

და სად არის ამ დროს ევროპული სტანდარტი?

 

აქ კი ივლება საქართველოსთან ყველაზე მნიშვნელოვანი პარალელი.

 

2024 წლის ნოემბერში, საქართველოში საპროტესტო გამოსვლების ფონზე, საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა, გერმანიის მაშინდელმა კანცლერმა ოლაფ შოლცმა და პოლონეთის პრემიერ-მინისტრმა დონალდ ტუსკმა ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს. მათ გამოთქვეს შეშფოთება საქართველოში ჩატარებული საპარლამენტო არჩევნების გარემოებებთან დაკავშირებით, მოუწოდეს ხელისუფლებას შესაბამისი პრობლემების გამოსწორებისკენ და განაცხადეს, რომ არსებული კურსის პირობებში ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებების გახსნას მხარს ვერ დაუჭერდნენ. ამავე განცხადებაში ხაზგასმული იყო მშვიდობიანი შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვის აუცილებლობა.

2025 წლის თებერვალში ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა კაია კალასმა და გაფართოების საკითხებში ევროკომისარმა მარტა კოსმა საქართველოს ხელისუფლების ნაბიჯები დემოკრატიულ სტანდარტებთან შეუსაბამოდ შეაფასეს. მათ გააკრიტიკეს საკანონმდებლო ცვლილებები, ისაუბრეს მშვიდობიანი დემონსტრანტების, ჟურნალისტებისა და ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების მიმართ ძალადობის შესახებ და პასუხისმგებელი პირების ანგარიშვალდებულება მოითხოვეს.

 

ეს განცხადებები აჩვენებს, რომ საქართველოსთან მიმართებით ევროპული ლიდერები კონკრეტულ პოლიტიკურ და სამართლებრივ მოთხოვნებს აყენებდნენ. მათი პოზიცია არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ძალადობის დაგმობით ის მოიცავდა ხელისუფლების ქმედებების შეფასებას, კანონმდებლობის კრიტიკასა და ქვეყნის ევროპული ინტეგრაციის პროცესთან დაკავშირებულ პოლიტიკურ პირობებს.

 

სწორედ ამიტომ ჩნდება კითხვა: როდესაც მსგავსი ღირებულებები ევროპული ინსტიტუტებისთვის საქართველოს შეფასების კრიტერიუმია, რამდენად თანმიმდევრულად გამოიყენება ისინი თავად ევროპულ ქვეყნებში მიმდინარე მოვლენების მიმართ?