ბოლო თვეებში ქართულ საინფორმაციო სივრცეში ორი, ერთი შეხედვით ერთმანეთისგან სრულიად დამოუკიდებელი მოვლენა განვითარდა.

 

პირველი — პოლონეთის საზოგადოებრივი მაუწყებლის, TVP-ის საერთაშორისო სტრუქტურაში, საქართველოს მოსახლეობისთვის შეიქმნა ქართულენოვანი საინფორმაციო სამსახური „VT Sakartvelo News“.

 

მეორე — სოციალურ ქსელებში განსაკუთრებული სისწრაფით გავრცელდა ემიგრანტ ნატა ვიბლიანის შემზარავი მონათხრობი, რომელსაც მისი Facebook-გვერდი „ბედი მდევარი“, შემდეგ კი ქართული მედიასაშუალებების დიდი ნაწილი ავრცელებდა.

 

აქვე მკაფიოდ უნდა ითქვას: ღია წყაროებში ვერ აღმოვაჩინე დოკუმენტი, ფინანსური კვალი ან პირდაპირი პერსონალური კავშირი, რომელიც დაამტკიცებდა, რომ ნატა ვიბლიანი ან გვერდი „ბედი მდევარი“ დაკავშირებულია „VT Sakartvelo News“-თან. ასევე ვერ დადასტურდა, რომ პოლონურ პროექტს ნატა ვიბლიანზე ცალკე გადაცემა აქვს მომზადებული.

 

მაგრამ ინფორმაციის პასუხისმგებლიანი მომხმარებლისთვის კითხვა მხოლოდ იმით არ სრულდება, არსებობს თუ არა ხელმოწერილი ხელშეკრულება. მნიშვნელოვანია ის საინფორმაციო გარემოც, რომელშიც ამბავი ჩნდება, ვრცელდება, სხვადასხვა პლატფორმაზე მრავლდება და საბოლოოდ საზოგადოების ემოციურ და პოლიტიკურ განწყობებზე მოქმედებს.

 

ნატა ვიბლიანის მონათხრობი იმდენად მძიმეა, რომ მისი გამოყენება პოლიტიკური სპეკულაციისთვის დაუშვებელია. მის მიერ აღწერილი შესაძლო დანაშაულები სახელმწიფომ სრულად და მიუკერძოებლად უნდა გამოიძიოს, ხოლო კონკრეტული პირების ბრალეულობა მხოლოდ სასამართლომ უნდა დაადგინოს.

 

მაგრამ ამავე დროს სრულიად ლეგიტიმურია დაისვას კითხვა: ვინ და როგორ მართავს ასეთი ისტორიების გავრცელებას? ვინ არჩევს საზოგადოებრივი დღის წესრიგის მთავარ თემებს? ვინ უზრუნველყოფს მათ ერთდროულად ათეულობით გვერდსა და მედიასაშუალებაში გამოჩენას? ორგანულად იბადება ეს საინფორმაციო ტალღები თუ მათ უკან პროფესიონალურად ორგანიზებული გამავრცელებელი ქსელებიც დგას?

 

ამ კითხვების ფონზე განსაკუთრებით საყურადღებოა საქართველოში „VT Sakartvelo News“-ის გამოჩენა.

 

სახელწოდება ისეთ შთაბეჭდილებას ქმნის, თითქოს ეს უბრალოდ კიდევ ერთი დამოუკიდებელი ქართული საინფორმაციო საშუალებაა. სინამდვილეში კი „VT Sakartvelo News“ პოლონეთის საზოგადოებრივი ტელევიზიის საერთაშორისო მედიის ცენტრის პროექტია, რომელსაც პოლონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო უჭერს მხარს.

 

ანუ საქართველოს მოქალაქეებისთვის განკუთვნილი პოლიტიკური ინფორმაცია მზადდება უცხო სახელმწიფოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის სტრუქტურაში და მხარდაჭერილია იმავე სახელმწიფოს საგარეო-პოლიტიკური უწყების მიერ.

 

ოფიციალურად გვეუბნებიან, რომ პროექტის ამოცანაა „დეზინფორმაციასთან ბრძოლა“, „დემოკრატიული პროცესების მხარდაჭერა“ და საქართველოს მოვლენების „ევროპული პერსპექტივიდან“ გაშუქება.

 

მაგრამ ვინ განსაზღვრავს, რა არის „ევროპული პერსპექტივა“? ვინ წყვეტს, რომელ აზრს ეწოდოს ინფორმაცია და რომელს — დეზინფორმაცია? სად მთავრდება ჟურნალისტიკა და სად იწყება უცხო სახელმწიფოს სტრატეგიული კომუნიკაცია?

 

თუ პროექტს საგარეო საქმეთა სამინისტრო მხარს უჭერს და მის ამოცანებს შორის უცხო ქვეყნის საზოგადოებრივ აზრზე ზემოქმედებაც იკითხება, მაშინ იგი ჩვეულებრივ ტელეგადაცემად ვეღარ ჩაითვლება. ეს უკვე რბილი ძალისა და საგარეო საინფორმაციო პოლიტიკის ინსტრუმენტია.

 

ამ ყველაფერს კიდევ უფრო წინააღმდეგობრივს ხდის „VT Sakartvelo News“-ის ერთ-ერთი წამყვანისა და რედაქტორის — ნათია კობერიძის — პროფესიული წარსული.

 

საუბარია ჟურნალისტზე, რომელიც 2010 წლის 13 მარტს ტელეკომპანია „იმედის“ ეთერში გასული ე.წ. „მოდელირებული ქრონიკის“ შემცველი გადაცემის თანაავტორი და წამყვანი იყო. მაშინ მაყურებელს რეალური საგანგებო გამოშვების ფორმით მიაწოდეს გამოგონილი ამბავი რუსეთის ახალი შემოჭრის, პრეზიდენტის მკვლელობის, ოპოზიციის ნაწილის ღალატისა და ქვეყანაში დაწყებული ქაოსის შესახებ.

 

გადაცემამ მოსახლეობის ნაწილში პანიკა გამოიწვია.

 

ეს მხოლოდ პოლიტიკური ოპონენტების შეფასება არ ყოფილა: საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის საბჭომ ოფიციალურად დაადგინა, რომ ნათია კობერიძემ დაარღვია ქარტიის პირველი და ფუნდამენტური პრინციპი — ჟურნალისტის ვალდებულება, პატივი სცეს სიმართლეს და საზოგადოების უფლებას, მიიღოს ზუსტი ინფორმაცია.

 

და ახლა სწორედ ამ პროფესიული ბიოგრაფიის მქონე ჟურნალისტი გვევლინება „ობიექტური ინფორმაციისა“ და „დეზინფორმაციასთან ბრძოლის“ სახელით შექმნილი უცხოური სახელმწიფო პროექტის ერთ-ერთ სახედ.

 

განა ეს ირონია არ არის?

 

ადამიანი, რომლის მონაწილეობითაც მომზადებულმა გადაცემამ საზოგადოება ერთხელ უკვე შეიყვანა შეცდომაში, დღეს ვარშავიდან უნდა გვასწავლიდეს, როგორ გავარჩიოთ სიმართლე დეზინფორმაციისგან!

 

აქ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გამჭვირვალობა, რომელიც ამ პროექტს აშკარად აკლია.

 

საჯაროდ არ არის წარმოდგენილი:

 

— „VT Sakartvelo News“-ის ცალკე ბიუჯეტი;

 

— ქართველი თანამშრომლების კონტრაქტების ზოგადი პირობები;

 

— სარედაქციო წესდება;

 

— მექანიზმი, რომელიც პოლონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სარედაქციო გავლენისგან გამიჯნავდა;

 

— რესპონდენტთა პოლიტიკური ბალანსის მონიტორინგი;

 

— ინფორმაცია, რა პრინციპით ირჩევა ქართული თემები;

 

— პარტნიორი ქართული გვერდებისა და კონტენტის მიმწოდებლების სრული ჩამონათვალი;

 

— ახსნა, რა ურთიერთობა აქვს რედაქციას საქართველოში მოქმედ სხვა მედიაპლატფორმებთან და სოციალური ქსელების გვერდებთან.

 

ამიტომ დღეს მე არ ვამტკიცებ, რომ „ბედი მდევარი“, ნატა ვიბლიანი და „VT Sakartvelo News“ ერთი პროექტის ნაწილებია — ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არსებობს.

 

მაგრამ არც იმას მივიღებ უპირობოდ, რომ ჩვენს საინფორმაციო სივრცეში მიმდინარე ყველა სინქრონული პროცესი მხოლოდ შემთხვევითი დამთხვევაა.

 

როდესაც უცხო სახელმწიფოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მხარდაჭერით იქმნება ქართულენოვანი საინფორმაციო სამსახური; როდესაც ის მიზნად ისახავს საქართველოს მოქალაქეთა შეხედულებებზე გავლენის მოხდენას; როდესაც მის ერთ-ერთ მთავარ სახეს წარსულში საზოგადოების შეცდომაში შეყვანის გამო ოფიციალურად დაუდგინდა პროფესიული ეთიკის დარღვევა; და როდესაც ამავე საინფორმაციო გარემოში ემოციური ისტორიები წარმოუდგენელი სისწრაფით ვრცელდება — საზოგადოებას კითხვების დასმის სრული უფლება აქვს.

 

ეს კითხვები ნატა ვიბლიანის წინააღმდეგ არ არის მიმართული. მისი მონათხრობი დამოუკიდებელი და საფუძვლიანი გამოძიების საგანია.

 

კითხვები მიმართულია იმ საინფორმაციო სისტემისადმი, რომელიც ადამიანის ტრაგედიას იღებს, შეფუთავს, სხვადასხვა პლატფორმაზე ავრცელებს და ზოგჯერ საზოგადოებრივი დაპირისპირების მასალადაც აქცევს.

 

ამიტომ „VT Sakartvelo News“-ს პირდაპირ უნდა ვკითხოთ:

 

ვინ ადგენს თქვენს ქართულ დღის წესრიგს?

 

რა თანხით ფინანსდებით?

 

ვინ არიან თქვენი პარტნიორები საქართველოში?

 

ვისგან იღებთ ვიდეოებს, სიუჟეტებსა და სოციალურ ქსელებში გავრცელებულ ისტორიებს?

 

არსებობს თუ არა ფორმალური ან არაფორმალური თანამშრომლობა პოპულარულ ქართულ Facebook-გვერდებთან?

 

და ბოლოს — რატომ უნდა ენდოს ქართველი მაყურებელი უცხო ქვეყნის საგარეო-პოლიტიკური ინტერესებით მხარდაჭერილ მედიაპროექტს, რომლის ერთ-ერთი სახის პროფესიულ წარსულში „მოდელირებული ქრონიკა“ წერია?

 

საქართველოში რუსული დეზინფორმაცია რეალური საფრთხეა. მაგრამ რუსული პროპაგანდის წინააღმდეგ ბრძოლა არ ნიშნავს, რომ მის ნაცვლად სხვა ქვეყნის შეფუთული პოლიტიკური გზავნილები უნდა მივიღოთ.

 

პროპაგანდა პროპაგანდად რჩება — იმის მიუხედავად, მოსკოვიდან მოდის იგი თუ ვარშავიდან; რუსულად გვესაუბრება თუ ქართულად; კრემლის ინტერესებს ატარებს თუ საკუთარ თავს „ევროპულ პერსპექტივად“ გვაცნობს.

 

საქართველოს მოქალაქეს არ სჭირდება არც რუსული, არც პოლონური და არც რომელიმე სხვა სახელმწიფოს მიერ შერჩეული „სწორი სიმართლე“.

 

მას სჭირდება ფაქტი, სრული ინფორმაცია, განსხვავებული პოზიციების პატიოსანი წარმოდგენა და უფლება — დასკვნა თავად გააკეთოს.

 

პ.ს.: სტატიის მოსამზადებლად გამოყენებულია AI ChatGPT - ის კვლევისა და ძიების და გრაფიკული დიზაინის ინსტრუმენტები.

 

ესაა სულ!

- მირიან ყარაულაშვილი