საკმაოდ ნათელია, რა უნდა ყოფილიყო ტელევიზორის ეკრანზე გამოქვეყნებული წარწერა, როდესაც ტრამპი გუშინ ღამით თეთრი სახლის კამერების წინ სიძულვილს მთელი მონდომებით აფრქვევდა.

 

მის გამოსვლაში თითქმის არ იყო წინადადება, რომელიც რაიმე ფორმით რეალობას შეესაბამებოდა. ოდნავადაც კი არა, რომ აღარაფერი ვთქვათ ხულიგნურ რიტორიკაზე მის მიერ მოკლული ირანელი ყოფილი ლიდერების რაოდენობისა და ირანის ქვის ხანაში გაგზავნის შესახებ. და დიახ, მან მსოფლიოს უთხრა, რომ ამერიკა ზუსტად ამას აპირებს, თუ ირანის მთავრობის დარჩენილი წევრები არ დაიჩოქებენ და მის დიდ „უკანალს“ არ აკოცებენ:

„მომდევნო 2-3 კვირის განმავლობაში ჩვენ [ირანს] უკიდურესად ძლიერ დარტყმას მივაყენებთ, ჩვენ მათ ქვის ხანაში დავაბრუნებთ, სადაც მათი ადგილია“.

რეალობასთან აშკარა კავშირების გაწყვეტა, ალბათ, ყველაზე უკეთ ტრამპის აბსურდული მტკიცებით გამოვლინდა, როდესაც მან დაიკვეხნა, რომ 2018 წლის მაისში ობამას მიერ შემუშავებული JCPOA-ს არ გაუქმების შემთხვევაში, ირანი უკვე მთელ ახლო აღმოსავლეთს და ისრაელს გაანადგურებდა.

 

ეს სისულელეა, სისულელე და ნაგავი, რომელიც მთელი ქსოვილისგან შეკერილ გიგანტურ დიდ ტყუილშია გახვეული. ეს ირანის შესახებ აბსურდულად დემონიზებული ბოროტი რეჟიმის ნარატივიდან მომდინარეობს, რომელიც არსებითად მის პროპაგანდისტებს უფლებას აძლევს, ჩაერთონ ყველანაირ უაზრო საომარ რიტორიკასა და საომარ ქმედებებში.

სამწუხაროდ, ირანს რელიგიური შუა საუკუნეების მომხრეებისა და IRGC-ის ყაჩაღების რაზმი მართავს, რომელსაც არავის ვუსურვებთ. მაგრამ ეს არ არის ბოროტების სამყარო. ეს უბრალოდ კიდევ ერთი ავტორიტარული, სახელმწიფოებრივი რეჟიმია, რომელიც ახლო აღმოსავლეთმა იქ განვითარებული ტურბულენტური პროცესების შედეგად შექმნა.

ამ შესაძლებლობებში რეჟიმმა ენით აუწერელი უბედურება და ტირანია მოუტანა თავის 90 მილიონ მოქალაქეს, მაგრამ 1979 წლიდან ის არცერთ მეზობელ ქვეყანაში არ შეჭრილა, არცერთი ქალაქი არ დაუბომბავს მის საზღვრებს გარეთ და არც რაკეტები გაუშვია სხვა ქვეყნებში მანამ სანამ მას თავად არ შეუტიეს.

 

და, დიახ, ირანზე მართლაც უამრავი თავდასხმა განხორციელდა. ესენია ვაშინგტონის წახალისებით სადამ ჰუსეინის ირანში შეჭრის 1980-იან წლებში; ისრაელის მიერ განხორციელებული დაუსრულებელი მკვლელობები და დივერსიები მას შემდეგ, რაც ირანი ბიბი ნეთანიაჰუმ 1990-იანი წლების შუა პერიოდში „შორეულ მტრად“ გამოაცხადა; და ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში სასტიკი ეკონომიკური სანქციები და ემბარგოები.

და, არა, ეს ყველაფერი არც „მარიონეტების“ გამო არ მომხდარა. ჰეზბოლა შეიქმნა და გაძლიერდა ისრაელის მიერ სამხრეთ ლიბანის 1980-იანი წლების დასაწყისში შეჭრისა და ოკუპაციის შედეგად. ასადის სირია თეირანთან დაკავშირებული იყო კონფესიური კავშირების ფონზე (ალავიტები და შიიტები ისლამში ახლოს არიან) და ვაშინგტონისა და ისრაელის მიერ „არაბული გაზაფხულის“ შემდგომი კამპანიის საფუძველზე, რომლის მიზანიც მისი მთავრობის დამხობა იყო.

ასევე, იემენში ჰუსიტები შიიტი თანამორწმუნეები არიან, რომლებიც 1960-იანი წლებიდან ომობენ ქვეყნის სუნიტურ ტერიტორიებთან. ანუ, იემენის სუნიტური ტომები საუდის არაბეთს უჭერენ მხარს, რომელმაც 7 წელი გაატარა ჰუსიტების ტერიტორიებიდან ბეჯუსების დაბომბვაში, ხოლო ეს უკანასკნელნი დახმარებისა და იარაღისთვის ირანს მიმართავენ. კარგი ეს თუ ცუდი, ეს ირანის ტრადიციული საგარეო პოლიტიკის შემადგენელი ნაწილია და არა ტერორიზმის დაფინანსების მცდელობა.

 

და, რა თქმა უნდა, არსებობს ჰამასი და 7 ოქტომბერი. მაგრამ გულწრფელად რომ ვთქვათ, „ჰამასი“ ღაზაში მხოლოდ იმიტომ გაძლიერდა, რომ ბიბი ნეთანიაჰუმ წაახალისა იგი კატარიდან ნაღდი ფულით. ეს, სავარაუდოდ, „რეალპოლიტიკა“ იყო, რომელიც ოსლოს შეთანხმებების ჩასახშობად, პალესტინის ხელისუფლების დასუსტებისა და ორი სახელმწიფოს ინიციატივის ჩაშლისთვის იყო შექმნილი.

 

მეტიც − იმისათვის, რათა „ჰამასს“ აქტუალურობა შეენარჩუნებინა, ებრაელები პერიოდულად უწყობდნენ ღაზას მილიონობით მცხოვრებელს ე.წ. „გაზონის თიბვის“ ოპერაციებს. გარდა ამისა, „ჰამასი“ სუნიტურია და თეირანის შიიტური რეჟიმისგან შეზღუდული რაოდენობით დახმარება მხოლოდ იმიტომ მიიღო, რომ ეს ძალიან სჭირდებოდა − და არა იმიტომ, რომ ნებაყოფლობით გახდა ირანის მიერ დაფინანსებული ტერორიზმის იარაღი.

საბოლოო ჯამში, ნეოკონსერვატორების რიტუალურ შეძახილებს ირანის, როგორც ტერორიზმის წამყვანი სახელმწიფო სპონსორის შესახებ, არ აქვთ დასაყრდენი. სიმართლე ისაა, რომ სუნიტი ჯიჰადისტები და არა ირანთან მოკავშირე შიიტები, ბოლო სამი ათწლეულის განმავლობაში ისლამისტური ტერორიზმის მსხვერპლთა და თავდასხმების აბსოლუტური უმრავლესობას წარმოადგენენ. დამოუკიდებელი დამკვირვებლების მიერ მსოფლიო მასშტაბით მოპოვებული მონაცემები ამ ტენდენციას სრულიად ნათლად ადასტურებს.

 

მაგალითად, გლობალური ტერორიზმის ინდექსის (GTI) 2025 წლის ანგარიშებში ყოველწლიურად ჩამოთვლილია ამ საუკუნის ყველაზე სასტიკი ორგანიზაციები და ყველა მათგანი სუნიტური სალაფიტ-ჯიჰადისტური იყო:

 

„ისლამური სახელმწიფო“ (ISIS) და მისი პარტნიორები;

 

ალ-შაბააბი;

 

ჯამაათ ნუსრატ ალ-ისლამ ვალ-მუსლიმინი (JNIM);

 

თეჰრიკ-ე-თალიბან პაკისტანი (TTP);

 

ბოკო ჰარამი;

 

„თალიბანი“.

 

2025 წელს მხოლოდ ამ დაჯგუფებებმა შეადგინეს მსოფლიოში ტერორიზმთან დაკავშირებული სიკვდილიანობის 70%. ISIS ბოლო ათწლეულის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში მსოფლიოში ყველაზე სასიკვდილო ტერორისტულ დაჯგუფებად იქცა.

ანალოგიურად, ფონდაპოლის ყოვლისმომცველმა კვლევამ აჩვენა, რომ 2013 წლის შემდეგ, 56 413 ტერორისტული თავდასხმა და 204 937 სიკვდილი, ძირითადად, სუნიტური დაჯგუფებების მიერ იყო განხორციელებული. მხოლოდ ISIS-ის დაჯგუფებებმა 69 641 ადამიანი მოკლეს; თალიბებმა 71 965; ბოკო ჰარამმა 26 081; ალ-შაბააბმა 21 784; ალ-ქაიდა 14,856. ამ პერიოდში ისლამისტური ტერორიზმის შედეგად დაფიქსირებული ყველა სიკვდილიანობის 81%-ზე მეტი სწორედ ამ ხუთმა სუნიტურმა სუბიექტმა გამოიწვია.

 

მეტიც − როდესაც საქმე ახლო აღმოსავლეთის რეგიონის გარეთ ტერორისტულ თავდასხმებს ეხება, სცენარი იგივეა. 11 სექტემბრიდან, როდესაც „ალ-ქაიდამ“ ამერიკის მიწაზე 2,996 ადამიანი იმსხვერპლა, 2015 წლის პარიზის თავდასხმების, 2004 წლის მადრიდის აფეთქებების, 2008 წლის მუმბაის ალყის, 2014-2017 წლებში ISIS-ის ხალიფატის მასობრივი ხოცვა-ჟლეტის, ბოკო ჰარამისა და ალ-შაბააბის მიერ აფრიკაში ქრისტიანებისთვის თავის მოკვეთის და საჰელის დაუსრულებელ ხოცვა-ჟლეტის ჩათვლით, სუნიტურმა ქსელებმა სხვადასხვა კონტინენტებზე განახორციელეს უდიდესი მასშტაბის და მსხვერპლის მქონე იდეოლოგიურად მოტივირებული დარტყმები. ისინი „განდგომილების“, შიიტების და დასავლელი მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობას მუდმივ მოვალეობად მიიჩნევენ.

ამის საპირისპიროდ, ირანი სუვერენული სახელმწიფოს საგარეო პოლიტიკას ახორციელებდა ალიანსებისა და მარიონეტული ორგანიზაციების მეშვეობით, რომლებსაც ერთი საერთო მახასიათებელი ჰქონდათ: ისინი ყველა წარმოადგენდნენ რელიგიურ და ტომობრივ ფრაქციებს ომისგან განადგურებულ სახელმწიფოებსა და ტერიტორიებზე, რომლებიც ვაშინგტონისა და ისრაელის მხრიდან მუდმივი თავდასხმების ქვეშ იმყოფებოდნენ.

რა თქმა უნდა, ამ ალიანსების შედეგის დიდი ნაწილი შორს იყო სიკეთისგან. თუმცა ეს არ იყო ჯიჰადისტური ტერორიზმი 11 სექტემბრის გაგებით. მას ასევე არასდროს მოჰყოლია რაიმე თავდასხმა ამერიკის მიწაზე. და როგორც გასულ კვირას დეტალურად დავადასტურეთ, ამერიკელების სიკვდილი მხოლოდ იმ შემთხვევებში მოხდა, როდესაც ვაშინგტონმა აშშ-ის სამხედრო ძალები ზედმეტად და სულელურად ჩააგდო საფრთხეში ლიბანში, ერაყსა და სირიაში.

 

ბოლო სამი ათწლეულის ან მეტი ხნის ობიექტური რეალობის გათვალისწინებით, საერთოდ გასაკვირია თუ საიდან გაჩნდა სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ ირანის „ტერორიზმის წამყვან სახელმწიფო სპონსორად“ დასახელების ეს უაზრო ნარატივი?

ერთი სიტყვით, ეს AIPAC-მა და მისმა თანამგზავრებმა ბიბი ნეთანიაჰუს მხარდამჭერებმა დაამკვიდრეს. კერძოდ, მისი თამაშის გეგმა 1990-იანი წლების შუა პერიოდიდანვე იყო შორეული მტრის დემონიზაცია მას შემდეგ, რაც ისრაელის ისტორიული ახლო მტერი − ეგვიპტე, სირია და იორდანია − არეალიდან ამოიღეს. სინამდვილეში, ბიბი ნეთანიაჰუს მთელი 30-წლიანი მმართველობა ისრაელის პოლიტიკის სათავეში ირანის დაუსრულებელ, უსირცხვილო, დემონიზაციასა და იმ ცრუ მოსაზრებაზე იყო დაფუძნებული, რომ ის ისრაელის ეგზისტენციალურ საფრთხეს წარმოადგენდა.

მაგრამ თავისთავად ცხადია, რომ ირანს არასდროს ჰქონია ისრაელისთვის სამხედრო მუქარის შემცველი მინიმალური შესაძლებლობაც კი კონვენციური თავდასხმის შემთხვევაში − რადგან ეს უკანასკნელი კბილებამდეა შეიარაღებული ვაშინგტონის მიერ მიწოდებული საუკეთესო და ყველაზე მოწინავე იარაღითა და თავდაცვითი სისტემებით.

ამიტომ ნეთანიაჰუმ და ნეოკონსერვატორებმა გამოიგონეს სრულიად ცრუ ცილისწამება, რომ ირანი ბირთვული იარაღის მუდმივ ძიებაში იყო, მიუხედავად იმისა, რომ ეს მტკიცება ემპირიულ ფაქტებსა ან მტკიცებულებებს არ ითვალისწინებს. პირიქით − ეს ბრალდება პოლიტიკური აუცილებლობით იყო გამოგონილი.

ანუ, ირანი ეგზისტენციალურ საფრთხეს წარმოადგენდა, რადგან მას ბირთვული იარაღი ექნებოდა. ნეთანიაჰუს ნარატივის თანახმად, ბოლო ოცდაათი წლის განმავლობაში, ირანს ბირთვული ბომბის ფლობას თითქმის ყოველთვის რამდენიმე კვირა აშორებდა.

ვაშინგტონის პოლიტიკაში 50 წლის განმავლობაში პირადად ყოფნისას, თამამად შემიძლია აღვნიშნო, რომ ჩვენ არასდროს გვქონია მოქმედებისკენ მიმართული ნარატივი, რომელიც ასე მკვეთრად ეწინააღმდეგებოდა ცნობილ და ხელმისაწვდომ ფაქტებს, როგორც ეს ირანის მიმართ ხდება.

 

ჩვენ სხვაგან თავებად და ლექსებად გვაქვს დოკუმენტირებული ირანის მიერ ბირთვული იარაღის შექმნის პროგრამის ან სიმძლავრის შექმნის მცდელობის მთელი ისტორია, 2007 წლის ბირთვული იარაღის შექმნის შესახებ შეთანხმებებით (NIE), რომლებმაც შეაჩერა ჯორჯ დუბია ბუშის ნეოკონსერვატორების მიერ წახალისებული გეგმა, ირანზე ფრონტალური თავდასხმის შესახებ იგივე გეგმით, რაც ტრამპმა 28 თებერვალს წამოიწყო.

მაგრამ ფაქტია, რომ ვაშინგტონის მთელმა სადაზვერვო და 17 სააგენტოსგან შემდგარმა ჯაშუშურმა აპარატმა იცის, რომ ისინი ბომბის შექმნას არ ცდილობდნენ და რომ უზარმაზარი განსხვავებაა ურანის U-235 და U-238 იზოტოპების გამოყოფას ქარხანაში, ერთი მხრივ, დაპროექტებას, დამზადებას, ტესტირებას და ფუნქციურ ბირთვულ იარაღზე დამტკიცებას შორის.

 

ამგვარად, საბოლოო ჯამში, ნეთანიაჰუს დაუნდობელი და უსაფუძვლო დიდი ტყუილი, რომ ირანს ბირთვულ იარაღამდე რამდენიმე კვირა აშორებს, საბოლოოდ თეთრ სახლში მაინც დაიჯერეს. ოვალურ კაბინეტში მაინც აღმოჩნდა ისეთი სულელი და ფსიქიკურად შეშლილი ადამიანი, რომელიც მზად არის ყოველწლიურად ტრილიონი დოლარი დახარჯოს იმ ქვეყანასთან ომში, რომელსაც არასდროს ჰქონია შესაძლებლობა ან განზრახვა ამერიკისთვის ზიანი მიეყენებინა.

ირანელებს არ ჰყავდათ საკმარისად ძლიერი საზღვაო ძალები, არც ავიამზიდები, არც საჰაერო და საზღვაო გადამზიდავი და არც შორი მოქმედების ბომბდამშენები. მათ ასევე არ ჰქონდათ რაკეტები, რომელთა მოქმედების რადიუსი 2000 კილომეტრზე მეტი და შესაბამისად ვერც ვერასდროს შეძლებდნენ თუნდაც ოდნავი ზიანი მიეყენებინათ აშშ-ის მოქალაქეებისთვის მათსავე მიწაზე.

 

ასე რომ, სინამდვილეში ჩვენ ორი რამ უნდა გავითვალისწინოთ სიმართლის გასაგებად:

 

#1: ვაშინგტონს არ სჭირდებოდა ირანზე თავდასხმა, რადგან მას არ აქვს ბირთვული იარაღი, არ აქვს აქტიური შეიარაღების პროგრამა და არც კვირების, თვეების ან თუნდაც წლების განმავლობაში იყო ახლოს მის მიღებასთან;

 

#2: ირანი არანაირად არ წარმოადგენდა, არ იყო და სავარაუდოდ არც ოდესმე იქნება სამხედრო საფრთხე შეერთებული შტატებისთვის.

როგორც ვთქვით, დონალდის გუშინდელი გამოსვლა სრულიად უაზრო, პომპეზური და თავიდან ბოლომდე ტყუილის ნაზავი იყო. თუმცა, დიდწილად, ის ეფუძნებოდა მარტივ, უადგილო დოგმას, რომ „ირანს არ შეიძლება ბირთვული იარაღი ჰქონდეს“.

 

ამ კონტექსტში, ჩვენ ვუბრუნდებით დონალდის საწყის პუნქტს, რომ ობამას ბირთვული შეთანხმება რომ არ გაეუქმებინა, ახლო აღმოსავლეთი და ისრაელი უკვე ბირთვულ უდაბნოდ იქნებოდა ქცეული.

სინამდვილეში, სრულიად საპირისპირო რამაა სიმართლე. ირანი სრულად იცავდა JCPOA-ს შეთანხმებას, როდესაც ტრამპმა ის 2018 წლის მაისში გააუქმა და უკვე გაანადგურა გამდიდრებული ურანის მარაგის 98% და გამდიდრების სიმძლავრის მნიშვნელოვანი ნაწილი.

IAEA-მ არაერთხელ დაადასტურა ირანის მიერ JCPOA-ს მოთხოვნებისა და ეტაპების დაცვა კვარტალური ანგარიშების მეშვეობით, მათ შორის 2018 წლის მაისის ბოლოს დასრულებული ანგარიშითაც − სწორედ იმ დროს, როდესაც ტრამპმა შეთანხმებიდან გასვლის შესახებ გამოაცხადა.

 

აქ მოცემულია JCPOA-ს მოთხოვნებისა და რეალური ქმედებების მოკლე შინაარსი:

 

გამდიდრებული ურანის მარაგი დაახლოებით 98%-ით შემცირდა;

ურანის გამდიდრების შეზღუდული დონე ძალაში დარჩა;

ნატანცში მოქმედი ცენტრიფუგები შეიზღუდა;

ფორდოუს ობიექტი გადაკეთდა;

მოდიფიკაცია ჩაუტარდა არაკის მძიმე წყლის რეაქტორს (IR-40);

მძიმე წყლის მარაგები შეზღუდულ მდგომარეობაში დარჩა;

გარდაქმნის საქმიანობა შეჩერდა;

შეზღუდული ტიპის ცენტრიფუგებმა დაიწყეს მუშაობა და წარმოება;

მიღებული იქნა ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს (IAEA) გაძლიერებული მონიტორინგი და ვერიფიკაცია;

არ განხორციელდა ურანის გამდიდრების ახალი პროგრამები.

მოკლედ, დონალდის მთელი არგუმენტი როგორც JCPOA-ს წინააღმდეგ, ასევე მისი გამართლება 28 თებერვლის გიჟური თავდასხმისთვის ეფუძნება სუფთა ნაგავს და ირანის რეჟიმის დემონიზაციას, რომელიც ოდნავადაც არ შეესაბამება რეალობას.

 

და მაინც, ჩვენ ვაწარმოებთ სასტიკ ომს ერის წინააღმდეგ, რომელიც არ წარმოადგენს საფრთხეს ამერიკის უსაფრთხოებისთვის და რატომ? იმიტომ, რომ ბიბი ნეთანიაჰუმ ოვალურ კაბინეტში საბოლოოდ იპოვა ნაძირალა, რომელიც მის ტყუილებს დაიჯერებს.