„გეორგიევსკის ტრაქტატი-2“ — რატომ არის მამუკა ფიფიას ინიციატივა საქართველოსთვის მნიშვნელოვანი

 

საქართველოს საგარეო პოლიტიკურ დისკუსიაში მამუკა ფიფიას მიერ წამოყენებულმა იდეამ — „გეორგიევსკის ტრაქტატი-2“ — ახალი და გაცილებით უფრო პრინციპული დებატების შესაძლებლობა გააჩინა.

 

ფიფიამ 18 აგვისტოს განაცხადა, რომ მისი პოლიტიკური გუნდი ამ მიმართულებით მუშაობს და „ძალიან მალე მოსკოვიდან გაჟღერდება განცხადება გეორგიევსკთან დაკავშირებით“. ამასთან, მან ხაზი გაუსვა მთავარ განსხვავებას 1783 წლის ხელშეკრულებასთან: ახალი შეთანხმება, მისი ხედვით, უნდა გაფორმდეს თანასწორუფლებიან პირობებში.

 

ეს არის სწორედ ის საკითხი, რომელზეც მსჯელობა მხოლოდ პოლიტიკური იარლიყებით არ უნდა დასრულდეს. საქართველოსთვის, რომელსაც ათწლეულების განმავლობაში მოუგვარებელი კონფლიქტები, ოკუპირებული ტერიტორიები და რეგიონში რთული უსაფრთხოების გარემო აქვს, ნებისმიერი ინიციატივა, რომელიც ომის თავიდან აცილებას, რუსეთთან ურთიერთობის დარეგულირებას და უსაფრთხოების ახალი არქიტექტურის შექმნას ემსახურება, განხილვის ღირსია.

 

ისტორიული გამოცდილებიდან — თანამედროვე შეთანხმებამდე

 

1783 წლის გეორგიევსკის ტრაქტატი დღემდე ისტორიული და პოლიტიკური დავის საგანია. მისი თანამედროვე მნიშვნელობის შეფასებისას კი ყველაზე მნიშვნელოვანი ის არის, რომ ერეკლე II იმდროინდელ რთულ გეოპოლიტიკურ გარემოში საქართველოს უსაფრთხოებისა და სახელმწიფოებრიობის შენარჩუნებისთვის ძლიერი მოკავშირის მოძიებას ცდილობდა.

 

ფიფიას ხედვა სწორედ ამ ისტორიულ გამოცდილებას უკავშირებს თანამედროვე რეალობას. მისი პოზიციაა, რომ დღეს საქართველოს სჭირდება არა წარსულის მექანიკური გამეორება, არამედ ახალი შეთანხმება, რომელიც ორი სუვერენული სახელმწიფოს თანაბარ პირობებზე იქნება დაფუძნებული.

 

ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა.

 

„გეორგიევსკის ტრაქტატი-2“ არ უნდა ნიშნავდეს საქართველოს მიერ სუვერენიტეტის დათმობას. პირიქით — თუ ასეთი შეთანხმება ოდესმე რეალურ დოკუმენტად იქცევა, მისი მთავარი ღირებულება სწორედ იმაში უნდა მდგომარეობდეს, რომ საქართველოს ინტერესები მკაფიოდ და სამართლებრივად იყოს დაცული.

 

რატომ არის რუსეთთან დიალოგი აუცილებელი?

 

საქართველო ვერ შეცვლის გეოგრაფიას.

 

რუსეთი საქართველოს უმნიშვნელოვანესი მეზობელია, ხოლო აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის კონფლიქტების მოგვარების ნებისმიერი გრძელვადიანი სტრატეგია რეალურად ვერ იქნება სრულყოფილი, თუ მოსკოვთან კომუნიკაციის არხები არ იარსებებს.

 

ამიტომ ფიფიას ინიციატივის მთავარი პოლიტიკური მნიშვნელობა შესაძლოა სწორედ აქ იყოს: რუსეთთან დიალოგის იდეის გადატანა ტაბუდადებული თემიდან სახელმწიფოებრივი ინტერესების ღია განხილვის სივრცეში.

 

საქართველოსთვის მშვიდობა მხოლოდ აბსტრაქტული პოლიტიკური სიტყვა არ არის. მშვიდობა ნიშნავს იმას, რომ არ დაიღუპოს კიდევ ერთი ქართველი სამხედრო, არ დაინგრეს კიდევ ერთი სოფელი და არ აღმოჩნდეს ქვეყანა ახალი ომის წინაშე.

 

ამ თვალსაზრისით, რუსეთთან საუბარი არ უნდა განიხილებოდეს როგორც ვინმესთვის „დათმობა“. დიპლომატია სწორედ იმისთვის არსებობს, რომ ყველაზე რთულ მოწინააღმდეგესთანაც კი იპოვო საერთო ინტერესები.

 

„თანასწორუფლებიანი“ — მთავარი სიტყვა

 

ფიფიას განცხადებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი სწორედ სიტყვა „თანასწორუფლებიანია“.

 

საქართველოსთვის მიუღებელი უნდა იყოს ნებისმიერი ფორმატი, რომელიც ქვეყანას სუვერენულ გადაწყვეტილებებს უზღუდავს. შესაბამისად, თუ ოდესმე შეიქმნება ახალი შეთანხმების პროექტი, მისი შეფასების კრიტერიუმი უნდა იყოს არა სახელწოდება, არამედ შინაარსი.

 

საქართველოს ინტერესებში იქნებოდა ისეთი შეთანხმება, რომელიც მოიცავდა:

 

- ძალის გამოუყენებლობის მკაფიო ვალდებულებას;

- საქართველოს სუვერენიტეტის პატივისცემას;

- ტერიტორიული მთლიანობის საკითხზე რეალური მოლაპარაკების მექანიზმს;

- აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის მოსახლეობასთან შერიგების პირობებს;

- ეკონომიკური და სავაჭრო ურთიერთობების გაფართოებას;

- სატრანსპორტო და ენერგეტიკული პროექტების განვითარებას;

- პირდაპირი პოლიტიკური დიალოგის მუდმივ მექანიზმს.

 

ასეთი ფორმატი საქართველოსთვის არა კაპიტულაცია, არამედ პრაგმატული საგარეო პოლიტიკის ინსტრუმენტი შეიძლება გახდეს.

 

რატომ არ უნდა შეგვეშინდეს ახალი იდეების?

 

„გეორგიევსკის ტრაქტატი-2“-ის მოწინააღმდეგეები, ბუნებრივია, პირველ რიგში 1783 წლის ისტორიულ გამოცდილებას გაიხსენებენ. მაგრამ სწორედ ამიტომ არის აუცილებელი, რომ ახალი შეთანხმება არ იყოს ძველი ხელშეკრულების კოპირება.

 

საქართველოს დღეს აქვს დამოუკიდებელი სახელმწიფო, კონსტიტუცია, საერთაშორისო სამართლებრივი სტატუსი და საკუთარი ეროვნული ინტერესები.

 

ამიტომ თანამედროვე შეთანხმება უნდა დაიწეროს არა იმპერიისა და სამეფოს ურთიერთობის პრინციპებით, არამედ ორი სახელმწიფოს ურთიერთპატივისცემის პრინციპით.

 

სწორედ ამ კუთხით ფიფიას იდეა შეიძლება საინტერესო დისკუსიის დასაწყისი გახდეს.

 

დასავლეთი თუ რუსეთი — რატომ უნდა დასრულდეს ეს ხელოვნური არჩევანი?

 

საქართველოს საგარეო პოლიტიკის შესახებ დებატები ხშირად ხელოვნურად დაჰყავთ ერთ მარტივ კითხვამდე: „რუსეთი თუ დასავლეთი?“

 

მაგრამ პატარა სახელმწიფოსთვის უფრო გონივრული კითხვა სხვაგვარია:

 

როგორ შეიძლება საქართველომ შეინარჩუნოს მშვიდობა, სუვერენიტეტი და ეკონომიკური განვითარება ყველა მიმართულებით?

 

საქართველოს შეუძლია ჰქონდეს ურთიერთობები ევროკავშირთან, აზერბაიჯანთან, თურქეთთან, სომხეთთან, ჩინეთთან და ამავე დროს ეძებოს ურთიერთობების ნორმალიზაციის გზა რუსეთთან.

 

სწორედ ასეთი მრავალვექტორული მიდგომა შეიძლება იყოს პატარა ქვეყნისთვის ყველაზე პრაგმატული არჩევანი.

 

ფიფიას პოლიტიკური პოზიცია ამ მიმართულებით გაცილებით მკაფიოა: იგი დიდი ხანია საუბრობს რუსეთთან ურთიერთობების აღდგენაზე და ახალი გეორგიევსკის იდეას უჭერს მხარს.

 

მთავარი კითხვა — რა შეუძლია მოიტანოს ასეთმა შეთანხმებამ?

 

თუ „გეორგიევსკის ტრაქტატი-2“ მხოლოდ პოლიტიკური ლოზუნგი იქნება, მისი მნიშვნელობა შეზღუდული დარჩება.

 

მაგრამ თუ იდეა რეალურ მოლაპარაკებამდე მივა, მაშინ შესაძლებელი გახდება სრულიად ახალი დღის წესრიგის ჩამოყალიბება.

 

მაგალითად:

 

ომის რისკის შემცირება — თბილისსა და მოსკოვს შორის პირდაპირი პოლიტიკური შეთანხმებები.

 

ეკონომიკური ურთიერთობების გაღრმავება — ვაჭრობა, ტურიზმი, ტრანსპორტი და ინვესტიციები.

 

ჰუმანიტარული ურთიერთობების გაფართოება — ოჯახების, კულტურული და საზოგადოებრივი კავშირების აღდგენა.

 

კონფლიქტების მოგვარების ახალი ფორმატები — აფხაზეთისა და ცხინვალის საკითხებზე პირდაპირი და მრავალმხრივი მოლაპარაკებების გაძლიერება.

 

და რაც მთავარია — საქართველოსთვის ახალი ომის თავიდან აცილება.

 

ფიფიას განცხადების შემდეგ ახლა ბურთი მოსკოვის მხარესაა

 

ფიფიამ განაცხადა, რომ მალე მოსკოვიდან შესაბამისი განცხადება გაჟღერდება. ამ ეტაპზე, თუმცა, საჯაროდ ხელმისაწვდომი არ არის კონკრეტული ხელშეკრულების ტექსტი ან რუსეთის ხელისუფლების მიერ ოფიციალურად წარმოდგენილი შეთანხმების პროექტი.

 

ამიტომ ახლა ყველაზე სწორი იქნება არა წინასწარი დასკვნების გაკეთება, არამედ მოსალოდნელი ინიციატივის შინაარსის გაცნობა და მისი საქართველოს ეროვნულ ინტერესებთან შედარება.

 

თუ მოსკოვის პასუხი მართლაც იქნება, საზოგადოებას პირველად ექნება შესაძლებლობა დაინახოს, არსებობს თუ არა რეალური საფუძველი ახალი პოლიტიკური შეთანხმებისთვის.

 

დასკვნა — ფიფიას ინიციატივა განხილვას იმსახურებს

 

მამუკა ფიფიას „გეორგიევსკის ტრაქტატი-2“ შეიძლება ბევრისთვის საკამათო იდეა იყოს, მაგრამ სწორედ ასეთ საკითხებზე სჭირდება საქართველოს ღია და სახელმწიფოებრივი დისკუსია.

 

რუსეთთან საუბარი არ ნიშნავს რუსეთისადმი დამორჩილებას.

 

დიალოგი არ ნიშნავს სუვერენიტეტის დათმობას.

 

მშვიდობის ძიება არ ნიშნავს ეროვნული ინტერესების ღალატს.

 

პირიქით — თუ საქართველოს ხელისუფლება და საზოგადოება ომის თავიდან აცილებას, ტერიტორიების მშვიდობიანად დაბრუნებას და ეკონომიკური შესაძლებლობების გაზრდას რეალურ მიზნებად განიხილავენ, მაშინ მოსკოვთან დიალოგის ყველა შესაძლო ფორმატი უნდა იყოს შესწავლილი.

 

ამიტომ მამუკა ფიფიას ინიციატივა უნდა შეფასდეს არა ემოციური იარლიყებით, არამედ ერთი მარტივი კრიტერიუმით:

 

შეუძლია თუ არა მას საქართველოს მეტი უსაფრთხოება, მეტი სუვერენიტეტი, მეტი ეკონომიკური შესაძლებლობა და საბოლოოდ — ტერიტორიული მთლიანობის მშვიდობიანი აღდგენის ახალი შესაძლებლობა მოუტანოს?

 

თუ პასუხი დადებითია, ასეთ ინიციატივას მოსმენა და განხილვა ნამდვილად ეკუთვნის.

 

საქართველოს სჭირდება არა ახალი ომი, არამედ ახალი პოლიტიკური რეალობა — დიალოგი, უსაფრთხოება და ისეთი შეთანხმებები, სადაც ქართული სახელმწიფო საკუთარი ინტერესებითა და ღირსებით დგას.