● როგორ ფიქრობ ესკალაციის რა დონეს, შეიძლება მიაღწიოს პაკისტან-ინდოეთის სასაზღვრო კომფლიკტმა ?

 

პაკისტანსა და ინდოეთს შორის შეიარაღებული შეტაკებები  დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან პერიოდულად მიმდინარეობს და მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე დაძაბულ და პოტენციურად ფეთქებადსაშიშ კონფლიქტად მიიჩნევა. ბოლო თვეებში სიტუაცია ძალზე გამწვავდა და, არსებული მონაცემების გათვალისწინებით, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ კონფლიქტის ესკალაციის დონე შესაძლოა საკმაოდ სერიოზულ დაპირისპირებაში გადაიზარდოს.

ორ ქვეყანას შორის დაძაბულობის ზრდის ძირითად ფაქტორად კვლავ ქაშმირის რეგიონი წარმოადგენს — ჯამუ და ქაშმირი სადავო ტერიტორიაა, რომელიც 1947 წელს ბრიტანეთის ინდოეთის გაყოფის შემდეგ ორივე ქვეყნის ტერიტორიული პრეტენზიების საგანია. ნებისმიერი მნიშვნელოვანი ინციდენტი, იქნება ეს ტერაქტი, შეიარაღებული შეტაკებები თუ საკონტროლო ხაზის დარღვევა, შეიძლება სწრაფად სისხლიან დაპირისპირებაში გადაიზარდოს.

ამჟამად, პოლიტიკური რიტორიკისა და სამხედრო აქტივობის გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ არსებობს კონფლიქტის ლოკალური შეტაკებებიდან შეზღუდულ სამხედრო ოპერაციებზე გადასვლის რისკი. ინდოეთსა და პაკისტანს გააჩნიათ მნიშვნელოვანი სამხედრო პოტენციალი, მათ შორის ბირთვული იარაღი, რაც, ერთი მხრივ, ერთგვარი შემაკავებელი ფაქტორია კონფლიქტი ფართომასშტაბიან ომში რო არ გადაიზარდოს, მაგრამ, მეორე მხრივ, ზრდის ფსონებსა და გაუთვალისწინებელი ესკალაციის საფრთხეს.

ესკალაცია შეიძლება გამოიხატოს ურთიერთსაჰაერო დარტყმების, საარტილერიო დაბომბვისა და სასაზღვრო რაიონებში შეზღუდული სახმელეთო ოპერაციების სერიით. თუმცა, ამჟამინდელ კონტექსტში ფართომასშტაბიანი დაპირისპირება ან ბირთვული იარაღის გამოყენება ნაკლებად სავარაუდოა კატასტროფული შედეგების რისკისა და საერთაშორისო ზეწოლის გამო.

გარდა ამისა, საერთაშორისო მოთამაშეების ჩარევა, როგორებიცაა გაერო, აშშ და ჩინეთი, შემაკავებელი ფაქტორი მოქმედებს. მიუხედავად ამისა, ნიუ-დელისა და ისლამაბადს შორის მდგრადი დიალოგის არარსებობა ამძიმებს არსებულ სიტუაციას და ინარჩუნებს მაღალი დონის არასტაბილურობას.

ამგვარად, პაკისტანსა და ინდოეთს შორის კონფლიქტი უახლოეს მომავალში შეიძლება შეზღუდულ სამხედრო შეტაკებებში გადაიზარდოს. ასეთ ვითარებაში მთავარ გამოწვევად მაინც შეკავების ეფექტური მექანიზმების არარსებობა წარმოადგენს. 

 

● რა გავლენას მოახდეს ის ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკურ და სამხედრო დღისწესრიგზე და შეცვლის თუ არა გლობალურ ასპარეზზე მოცემულობას ?

ინდოეთსა და პაკისტანს შორის კონფლიქტის ესკალაცია მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკურ და სამხედრო დღის წესრიგზე და ფართომასშტაბიანი კინლიქტის პირობებში შეიძლება გლობალური უსაფრთხოების ლანდშაფტი შეცვალოს. პირველ რიგში, სამხრეთ აზიის ორ ბირთვულ სახელმწიფოს შორის დაძაბულობის გამწვავება ახლო აღმოსავლეთის რეგიონში დიდ შფოთვას იწვევს, გამომდინარე იქიდან, რომ აღნიშნულ კონფლიქტს შეუძლია მთლიანად მოშალოს უსაფრთხოების რეგიონული სისტემა და ენერგომომარაგების მარშრუტები. 

მეორე მხრივ, დაძაბულობის გაძლიერებამ შეიძლება სტრატეგიული ალიანსებისა და სამხედრო-პოლიტიკური ბლოკების ცვლილება გამოიწვიოს, რაც თავის მხრივ ახლო აღმოსავლეთის რეგიონში ძალთა ბალანსზე აისახება.

გარდა ამისა, ორი ბირთვული ქვეყნის შორის სრულმასშტაბიანი ომის შემთხვევაში დიამეტრალურად გაიზრდება რეგიონული არასტაბილურობა, რაც თავის მხრივ მილიტარიზაციის უპრეცედენტრო ზრდას გამოიწვევს.

საბოლოდ, მიმდინარე ესკალაცია არა მხოლოდ ამწვავებს ტრადიციულ ინდოეთ-პაკისტანის კონფლიქტს, არამედ გავლენას ახდენს სტრატეგიულ გათვლებზე ახლო აღმოსავლეთში, ზრდის რეგიონული კონფლიქტების რისკებს და საერთაშორისო დიპლომატიურ პროცესებს ართულებს. 

 

● რა როლი აქვს ჩინეთს კონფლიქტის მოგვარებაში და შეეცდება თუ არა სიტუაციის განმუხტვას ?

ჩინეთი ინდოეთსა და პაკისტანს შორის კონფლიქტში შემაკავებელ და პოტენციური მედიატორის როლს თამაშობს. პეკინი ცდილობს თავიდან აიცილოს ესკალაცია და მხარეები მოლაპარაკებების მაგიდასთან დააბრუნოს. მიუხედავად პაკისტანთან მრავალწლიანი მჭიდრო თანამშრომლობისა, პეკინს ისლამაბადის წინაშე არ გააჩნია სამხედრო დახმარების ფორმალური ვალდებულებებიც კი და არ არის დაინტერესებული შეიარაღებულ კონფლიქტში პირდაპირი გზით ჩაერთოს, ვინაიდან ინდოეთი ჩინეთის ერთ-ერთ მთავარ ეკონომიკურ პარტნიორად რჩება. მაგალითისთვის, წლიური სავაჭრო ბრუნვა ჩინეთსა და ინდეთს შორის 2023-2024 ფინანსურ წელს დაახლოებით 118.4 მილიარდ აშშ დოლარს შეადგენდა. ამასთან, ინდეთის იმპორტი ჩინეთიდან იყო 101.7 მილიარდი დოლარი, ხოლო ექსპორტი ჩინეთში – 16.67 მილიარდი დოლარი. 2024 წელს ჩინეთსა და პაკისტანს შორის სავაჭრო ბრუნვამ დაახლოებით 18.55 მილიარდი აშშ დოლარი შეადგინა: ჩინეთის ექსპორტმა პაკისტანში დაახლოებით 17.3 მილიარდი დოლარი შეადგინა, ხოლო პაკისტანის ექსპორტმა ჩინეთში – დაახლოებით 2.56 მილიარდი დოლარი.

ჩინეთი რეგიონის სტაბილურობის შენარჩუნებას მნიშვნელოვან ფაქტორად მიიჩნევს თავისი ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებისთვის, როგორიცაა ჩინეთ-პაკისტანის ეკონომიკური დერეფანი, და ცდილობს თავიდან აიცილოს დესტაბილიზაცია, რამაც შეიძლება ხელი შეუშალოს ამ ინიციატივების განვითარებას. ამავე დროს, ინდოეთთან ტერიტორიული დავები და საზღვარზე ურთიერთპრეტენზიები ქმნის დაძაბულობის დამატებით ფონს, რის გამოც პეკინი ფრთხილ ნაბიჯებს დგამს და უპირატესობას ანიჭებს ისეთ პოზიციას, რომელიც მიმართულია სტრატეგიული უპირატესობის მიღწევაზე პირდაპირი ჩარევის გარეშე.

ჩინეთი მხარებს თავშეკავებისკენ და კონფლიქტის დეესკალაციისკენ მოუწოდებს. ამავდროულად, ჩინეთს შეუძლია პაკისტანს გაუწიოს დიპლომატიური და ეკონომიკური მხარდაჭერა, სამხედრო დახმარების აღმოჩენის გარეშე, რათა არ გააუარესოს ურთიერთობები ინდოეთთან და არ გამოიწვიოს რეგიონული არასტაბილურობა.

ამრიგად, ჩინეთი სიტუაციის განმუხტვას ცდილობს, მხარს უჭერს კონფლიქტის მშვიდობიან გადაწყვეტას და რეგიონში ინტერესთა ბალანსის შენარჩუნებას, ამავდროულად ინარჩუნებს სტრატეგიულ მოქნილობას და თავს არიდებს სამხედრო მოქმედებებში პირდაპირ ჩართვას. 

 

● თურქეთი ღიად უჭერს პაკისტანს მხარს, არის თუ არა ამის მთავარი მიზეზი ისლამური რელიგია ? და რეალურად ელოდება თუ არა ერდოღანი ამ კონფლიქტიდან სხვა უფრო მსუყე პოლიტიკურ ბენეფიტებს ?

თურქეთის მხარდაჭერა პაკისტანისადმი ინდოეთთან კონფლიქტში განპირობებულია არა მხოლოდ საერთო რელიგიური კავშირებით, არამედ ანკარის უფრო ფართო პოლიტიკური და სტრატეგიული ინტერესებით. ისლამური რელიგია, უდავოდ, მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ქვეყნებს შორის მჭიდრო ურთიერთობების ფორმირებაში, განსაკუთრებით მუსლიმური სამყაროს საერთო ღირებულებებისა და პაკისტანის ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაციაში მონაწილეობის გათვალისწინებით. თუმცა, თურქეთი პაკისტანის მხარდაჭერას განიხილავს, როგორც თავისი რეგიონული პოლიტიკის ნაწილს და მისწრაფებას, გაზარდოს გავლენა სამხრეთ აზიასა და მთლიანად ისლამურ სამყაროში.

პრეზიდენტი ერდოღანი, რელიგიური ფაქტორის გარდა, უფრო მნიშვნელოვან პოლიტიკურ მიზნებსაც ისახავს. პაკისტანისთვის დახმარება, მათ შორის სამხედრო ტექნიკის მიწოდება და სტრატეგიული პარტნიორობის გაძლიერება, თურქეთს საშუალებას აძლევს გააფართოოს თავისი გავლენა მნიშვნელოვან რეგიონში, გაავრცელოს საკითარი გავლენა ისლამურ სამყაროში და შექმნას ახალი ეკონომიკური და თავდაცვითი კავშირები. მაღალი დონის ვიზიტები და თავდაცვის ინდუსტრიაში ერთობლივი პროექტები მიუთითებს ანკარის სურვილზე, გააძლიეროს პოზიციები გლობალურ პოლიტიკაში მოკავშირეების მხარდაჭერის გზით.

 

● შეიძლება თუ არა ჩავთვალოთ, რომ კაშმირში მომხდარი ტერორისტული აქტის უკან ისრაელის სპეცსამსახურები იდგნენ ?

არ არსებობს სანდო მონაცემები ან მტკიცებულებები, რომლებიც მიუთითებენ ისრაელის სპეცსამსახურების მონაწილეობაზე 2025 წლის 22 აპრილს ქაშმირში მომხდარ ტერაქტში. თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა აიღო ტერორისტულმა ორგანიზაციამ „წინააღმდეგობის ფრონტი“, რომელიც დაკავშირებულია სალაფიტურ დაჯგუფება „ლაშქარ-ე-თაიბასთან“, რომელიც, ინდოეთის მონაცემებით, პაკისტანის სტრუქტურების მხარდაჭერით მოქმედებს. ინდოეთმა პაკისტანი ტერაქტის ორგანიზებაში დაადანაშაულა, თუმცა არანაირი ოფიციალური განცხადება ან გამოძიება, რომელიც ისრაელის მონაწილეობაზე მიუთითებდეს, არ ყოფილა. ამრიგად, ისრაელის სპეცსამსახურების მონაწილეობის ვარაუდი არ დასტურდება არსებული ინფორმაციით.

ვასილ პაპავა, ექსპერტი ახლო აღმოსავლეთის საკითხებში