PUBLICIST.GE გვესაუბრება 

ანდრანიკ ოვანისიანი, ექსპერტი რეგიონული უსაფრთხოების საკითხებში კავკასიის რეგიონის, ცენტრალური აზიისა და ჩინეთის ქვეყნებში

 

დღეს სომხეთი ნამდვილად მიდის საქართველოს გზაზე 1990-იან და 2000-იან წლებში, ორიენტირებულია ევროინტეგრაციაზე და დასავლეთთან კავშირების გაღრმავებაზე. თუმცა, თბილისისგან განსხვავებით, ერევანს არ აქვს მკაფიო გეგმა და მთავრობის დღევანდელი პოლიტიკა საკმაოდ ავანტიურისტულია.

პაშინიანის წრეში შედის დასავლური კურსის მრავალი მხარდამჭერი, რომელთაგან ზოგიერთი შეიძლება იყოს დამოკიდებული უცხოურ სტრუქტურებზე, რაც ზღუდავს მათ ალტერნატიულ ვარიანტებს. თუმცა, თავად პაშინიანი მოქმედებს, პირველ რიგში, შიდა პოლიტიკური ინტერესებიდან გამომდინარე - ძალაუფლების შესანარჩუნებლად. სწორედ ამიტომ ის თავს იკავებს „წითელი ხაზების“ გადაკვეთისგან, როგორიცაა CSTO-დან და EAEU-დან გასვლა. შესაძლებელია, რომ საერთაშორისო ასპარეზზე სიტუაციის რადიკალური ცვლილების შემთხვევაში, პაშინიანმა კვლავ დაიწყოს რუსეთთან დაახლოება, მანევრირება გეოპოლიტიკურ ცენტრებს შორის პოლიტიკური გადარჩენის მიზნით.

 

2018 წელს პაშინიანის ხელისუფლებაში მოსვლა მრავალი თვალსაზრისით მოგვაგონებდა „ფერადი რევოლუციის“ სცენარებს, მათ შორის ქუჩის პროტესტებს, რადიკალურ რიტორიკას და ძალაუფლების სწრაფ გადანაწილებას. ასეთ სიტუაციებში იშვიათია გარე გავლენის გარეშე შედეგის დადება და არსებობს საფუძველი იმის დასაჯერებლად, რომ მის აღზევებაში არა მარტო დასავლეთის ქვეყნებმა, არამედ რეგიონულმა მოთამაშეებმაც - თურქეთმა და აზერბაიჯანმაც ითამაშეს როლი.

შემდგომში, პაშინიანის რეჟიმის საგარეო პოლიტიკურმა შეცდომებმა, ან შესაძლოა მიზანმიმართულმა წარუმატებლობამ გამოიწვია ის, რომ სომხეთი უკიდურესად დაუცველ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. ამან ბაქოსა და ანკარას საშუალება მისცა განეხორციელებინათ თავიანთი სტრატეგიული მიზნები 2020 წელს არწახ/ყარაბაღში სამხედრო შურისძიების გზით. პაშინიანის ხელისუფლებაში მოსვლამ არა მხოლოდ შეცვალა სომხეთის პოლიტიკური კურსი, არამედ ხელი შეუწყო გეოპოლიტიკურ გადანაცვლებებს, შეასუსტა ერევნის პოზიციები კავკასიის რეგიონში.

 

ვფიქრობ, საკითხავია, რამდენად არის სომხეთისთვის სტრატეგიულად გამართლებული რუსეთის ფედერაციისგან დისტანცირების კურსი?

ჩემი აზრით, სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ შეთანხმების ხელმოწერა აშშ-ის წარმავალ ადმინისტრაციასთან პრეზიდენტ ჯო ბაიდენის დროს უფრო პოლიტიკურ ჟესტს ჰგავდა, ვიდრე კარგად გააზრებულ გადაწყვეტილებას. აშკარაა, რომ დასავლეთი ვერ შესთავაზებს ერევანს უსაფრთხოების რეალურ გარანტიებს, ხოლო მოსკოვთან ურთიერთობის შესუსტება სერიოზულ რისკებს ქმნის რთული რეგიონული სიტუაციისა და შეცვლილი სტატუს კვოს გათვალისწინებით, რამაც გამოიწვია თურქეთის პოზიციების გაძლიერება სამხრეთ კავკასიაში. 

სინამდვილეში, ფაშინიანი სომხეთის ეროვნულ ინტერესებს სასწორზე აყენებს მოკლევადიანი პოლიტიკური დივიდენდების გამო, რაც ასახავს რუსეთის ფედერაციასთან გეოპოლიტიკურ დაპირისპირებაში მყოფი გარე ძალების ინტერესებს. 

ზოგიერთი დასავლური ქვეყანა ნამდვილად განიხილავს ერევანს, როგორც სამხრეთ კავკასიის დესტაბილიზაციის ინსტრუმენტს, განსაკუთრებით რუსეთთან გეოპოლიტიკური დაპირისპირების კონტექსტში. ანალოგიურ სიტუაციაშია თბილისი, მაგრამ საქართველოს ხელისუფლებას, რომელიც უკრაინის მაგალითს ხედავს, არ სურს იგივე შეცდომების გამეორება და ქართული სახელმწიფოს უსაფრთხოება საფრთხის ქვეშ დააყენოს. 

სომხეთში ახლოვდება 2026 წლის საპარლამენტო არჩევნები, რომელსაც უახლოეს ათწლეულებში სომხური სახელმწიფოსთვის საბედისწერო მნიშვნელობა ექნება. თუ სომხეთის მოსახლეობა არ გამოიყენებს თავის კონსტიტუციურ უფლებას და არ შეცვლის ქვეყანაში ხელისუფლებას, პაშინიანის რეჟიმი შეიძლება დაემუქროს სომხეთის უსაფრთხოებას, როგორც ეს რამდენიმე წლის წინ მოხდა არაღიარებულ არცახის რესპუბლიკასთან, რომელმაც დე ფაქტო არსებობა შეწყვიტა.

 

სომხეთის შიდაპოლიტიკური ვითარება პაშინიანის ხელმძღვანელობით სულ უფრო მეტად მოგვაგონებს ზოგიერთი აზიური რეჟიმისთვის დამახასიათებელ მმართველობის ავტორიტარულ მოდელებს. ძალაუფლების დამოუკიდებელი ინსტიტუტები თანდათან კარგავენ დამოუკიდებლობას, ფაქტობრივად ემორჩილებიან ერთი ადამიანის ნებას. ეს კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს სომხეთში დემოკრატიის არსს.

რეპრესიები ოპოზიციონერ პოლიტიკოსებზე, მედიაზე ზეწოლა, დიასპორის წარმომადგენლების შესვლის შეზღუდვები, რომლებიც არ ეთანხმებიან ერევნის პოლიტიკურ კურსს - ეს ყველაფერი მოწმობს მზარდ ავტოკრატიზაციაზე. მიუხედავად ფორმალური დემოკრატიული პროცედურებისა, როგორიცაა არჩევნები, რეალური ძალაუფლება კონცენტრირებულია ფაშინიანის გარშემო მყოფი ადამიანების ვიწრო წრის ხელში. 

უფრო მეტიც, რთულია ფაშინიანის დამოუკიდებლობაზე საუბარი გადაწყვეტილების მიღებისას, რადგან მის კურსს დიდწილად განსაზღვრავენ გარე ძალები, რომლებიც მხარს უჭერენ მის ძალას და გავლენას ახდენენ ერევნის სტრატეგიულ გადაწყვეტილებებზე.