ერევანსა და ვაშინგტონს შორის სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ დოკუმენტის ხელმოწერა უნდა განიხილებოდეს, როგორც შეერთებული შტატების მცდელობა, დარჩეს კავკასიაში მოთამაშედ, თუმცა რას მოუტანს ეს სომხეთს ამას დრო გვიჩვენებს.

თეთრმა სახლმა საქართველოსთან პარტნიორობა შეაჩერა, ამიტომ სომხეთი იქნება ერთადერთი ქვეყანა რეგიონში, რომელთანაც აშშ-ს ექნება ასეთი შეთანხმება.  

ამერიკელები არ მისცემენ სომხეთს უსაფრთხოების იგივე გარანტიებს, როგორც მაგალითად ისრაელს. ამასთან, შეერთებულ შტატებთან დაახლოება ასე თუ ისე იმოქმედებს ერევანსა და მოსკოვს შორის ურთიერთობებზე, მიუხედავად იმისა, რომ სომხეთი კვლავ რჩება კოლექტიური თავდაცვის შეთანხმების-ს წევრად.  

 

რას შეიძლება ნიშნავდეს სომხეთისთვის ვაშინგტონთან ასეთი დაახლოება?

 

აშშ ცდილობს გაზარდოს თავისი გავლენა სამხრეთ კავკასიაში, უფრო სწორად ბაიდენის ადმინისტრაციას უკანასკნელი მცდელობა აქვს რუსეთს აუმხედროს თავისი მოკავშირეები და მათშორის მაქსიმალურად გაზარდოს პოლიტიკური დაძაბულობა.

 

14 იანვარს ვაშინგტონში ხელი მოეწერა ქარტიას აშშ-სა და სომხეთს შორის სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ. სახელმწიფო მდივანმა ენტონი ბლინკენმა თქვა, რომ შეიქმნება სპეციალური კომისია და პარტნიორობა იძლევა უამრავ შესაძლებლობებს თანამშრომლობის გასაფართოებლად მთელ რიგ სფეროებში, მათ შორის ეკონომიკა, თავდაცვა, უსაფრთხოება და დემოკრატია. შეთანხმების გასაფორმებლად მზადება დაახლოებით ექვსი თვის წინ დაიწყო. ამრიგად, გასული წლის ივნისში გაიმართა სპეციალური შეხვედრა, რომლის შემდეგაც ორი ქვეყნის მთავრობებმა მიიღეს ერთობლივი გადაწყვეტილება დიალოგის სტრატეგიული პარტნიორობის დონეზე ამაღლების გეგმების შესახებ.

 

დოკუმენტის მთავარი პუნქტი სამხედრო თანამშრომლობას ეხება. მოსალოდნელია, რომ ამერიკული მხარე ვალდებულებას აიღებს დაეხმაროს თავდაცვის სისტემების მოდერნიზებაში, მოაწყოს წვრთნები და „ერევანს მიაწოდოს უფრო ძლიერი ინსტრუმენტები მისი სუვერენიტეტის დასაცავად“.  

რესპუბლიკა ახლა გახდება ერთადერთი ქვეყანა სამხრეთ კავკასიის რეგიონში, რომელთანაც აშშ-ს ექნება მსგავსი შეთანხმება.  

ნოემბერში ვაშინგტონმა საქართველოსთან სტრატეგიული თანამშრომლობა შეაჩერა.

 

აღსანიშნავია, რომ ახალი შეთანხმება უფრო პოლიტიკური ხასიათისაა - ვაშინგტონი ერევნის წინაშე რაიმე სერიოზული ვალდებულებების აღებას არ აპირებს. სავარაუდოდ სომხეთი მიიღებს დახმარებას შეერთებული შტატებისგან სამხედრო და ეკონომიკურ რეფორმებში, მაგრამ ეს არ ნიშნავს ამერიკული არმიის პირდაპირ ჩარევას შესაძლო კონფლიქტში. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, დოკუმენტი არ გულისხმობს სომხეთის უსაფრთხოების გარანტიების უზრუნველყოფას იმავე დონეზე, რაც არსებობს, მაგალითად, შეერთებულ შტატებსა და ისრაელს, ან აშშ-სა და უკრაინას შორის.

 

 — აშშ-სა და სომხეთს შორის თანამშრომლობის გასაძლიერებლად გადამწყვეტი მნიშვნელობა ექნება ოთხ საყრდენს: 

დემოკრატიული ინსტიტუტები, ეკონომიკა, ენერგეტიკა და უსაფრთხოება. სტრატეგიული პარტნიორობის შეთანხმება მიზნად ისახავს ორ ქვეყანას შორის ურთიერთქმედების სისტემატიზაციას, ახალ კომპონენტებთან თანამშრომლობას და არსებულ პროგრამებში საჭირო კორექტირებას, ეს ნიშნავს, რომ სომეხი ოფიციალური პირები მუდმივ კონტაქტში იქნებიან ამერიკელ პარტნიორებთან, შეინარჩუნებენ აქცენტს ახალი ერთობლივი პროგრამების განხორციელებასა და დაწყებაზე.

 

რუსეთში კი ყურადღებით აკვირდებიან სომხეთის ხელისუფლების ქმედებებს. 14 იანვარს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა განაცხადა, რომ სომხეთის მთავრობამ უნდა მოაგვაროს პრობლემები მეზობელ ქვეყნებთან, ვიდრე ეძიოს მხარდაჭერა ევროკავშირისა და აშშ-სგან.

 

როგორ იმოქმედებს დოკუმენტი რუსეთთან ურთიერთობებზე

 

 სომხეთის შეერთებული შტატების სტრატეგიულ პარტნიორად გაჩენა ნეგატიურ ზეგავლენას იწვევს სამხრეთ კავკასიის რეგიონულ დინამიკაზე, განსაკუთრებით რუსეთთან ურთიერთობებზე.  

ეს პარტნიორობა დაკავშირებულია რუსეთის მიმართ არამეგობრულ ნაბიჯებთან, თუმცა კრემლმა არაერთხელ გაუსვა ხაზი, რომ სომხეთს აქვს სუვერენული უფლება განავითაროს ურთიერთობა ნებისმიერ ქვეყანასთან, მათ შორის შეერთებულ შტატებთან.  

თუმცა, მოსაზრება, რომ დოკუმენტის ხელმოწერა მნიშვნელოვნად გააცივებს ურთიერთობებს მოსკოვთან, სრულიად გამართლებულია.

 

 „შეერთებულ შტატებთან სტრატეგიული პარტნიორობის ხელშეკრულების ხელმოწერა არის პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ პაშინიანის კურსის გაგრძელება ერევნის მოსკოვისგან დისტანცირების“, - 

— უნდა ველოდოთ, რომ ერევანი გააგრძელებს ევროატლანტიკური სტრუქტურებისკენ სწრაფვას ევრაზიული მრავალმხრივი პროექტების საზიანოდ.

 

ამავდროულად, სომხეთის პოზიცია კოლექტიური თავდაცვის ორგანოზაციაში-ში მონაწილეობასთან დაკავშირებით იგივე რჩება უკვე თითქმის ერთი წელია. რესპუბლიკა ჯერ კიდევ არ განიხილავს ორგანიზაციიდან გასვლას, ასევე, დასავლეთთან ურთიერთობების გაძლიერების მიუხედავად, სომხეთის ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ არ აპირებენ EAEU-ს დატოვებას.  

თუმცა, ექსპერტების აზრით, ერევნის ვაშინგტონთან დაახლოებამ შეიძლება ამა თუ იმ გზით გავლენა მოახდინოს მოსკოვთან თანამშრომლობაზე. სულ მცირე, გასათვალისწინებელია, რომ 1995 წლიდან გიუმრსა და ერევანში რუსული სამხედრო ბაზის ორი გარნიზონია განლაგებული.  

2010 წლის ხელშეკრულებების მიხედვით, ის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე 2044 წლამდე რჩება.

 

 უფრო მეტიც, თუ ერევნის ურთიერთობა მოსკოვთან გაცივდება, მისი კონტაქტები ბაქოსთან შეიძლება კიდევ უფრო გართულდეს.

 

 სომხეთისთვის ვითარებას ასევე ართულებს დასავლეთსა და საქართველოს შორის არსებული დაძაბულობა, ჩვენი ქვეყანა კი ერთადერთი საშუალებაა სომხეთისთვის აზერბაიჯანთან ესკალაციის შემთხევაში დასავლეთიდან სამხედრო დახმარების მიღების.

 

 აღსანიშნავია, რომ რუსეთი სომხეთის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური პარტნიორია, რომელიც უზრუნველყოფს მის უსაფრთხოებას, მათ შორის კოლექტიური თავდაცვის ორგანიზაციი-ს მეშვეობით და ორმხრივი შეთანხმებების ფარგლებში.

ასევე რუსეთის ფედერაცია ერევნის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური პარტნიორია.

 

თუმცა, შეერთებულ შტატებთან სტრატეგიული თანამშრომლობის შესახებ დოკუმენტის ხელმოწერა ასევე შეიძლება ჩაითვალოს, როგორც პაშინიანის სურვილი, აჩვენოს სომხეთის მოსახლეობას, რომ ის პროგრესირებს მის მიერ არჩეული ქვეყნის განვითარების კურსით.

 

ირაკლი ჯანყარაშვილი