ისლამი წარმოდგენილია ორი ძირითადი განშტოებით - შიიტებით და სუნიტებით. ისინი მრავალი საუკუნის განმავლობაში უპირისპირდებიან ერთმანეთს.  

როგორც ისტორიული წყაროები მოგვითხრობს განხეთქილება მოხდა მუჰამედის გარდაცვალების შემდეგ, როდესაც აღმოსავლეთი განდგომამ მოიცვა და არაბებმა ალაჰთან მისასვლელად ცოტათი განსხვავებულ გზას დაადგნენ.

საუკუნეების განმავლობაში მიდიოდა კამათი თუ ვინ იდგა უფრო სწორ გზაზე და ვინ იყო მუჰამედის გზის სწორი გამგრძელებელი.

თუმცა დღეს უკვე ნათელია, რომ შიიზმსა და სუნიზმს შორის დაუსრულებელი კამათი არა მხოლოდ სულიერ ცხონებას ემსახურება, არამედ მასში პოლიტიკური კონტექსტიც დევს.

 

ისლამის ორ შტოდ დაყოფა ჯერ კიდევ მე-7 საუკუნეში მოხდა. კამათი წარმოიშვა გარდაცვლილი მუჰამედის მოსწავლეებს შორის მისი მემკვიდრის შესახებ. 

 

ზოგიერთი მუსლიმი არჩევითი ბრძანების მომხრე იყო, ზოგი კი ახალ ლიდერად წინასწარმეტყველ ალის სიძეს ხედავდა, რომლის ძალაუფლებას მხოლოდ მისი შთამომავლები მემკვიდრეობით მიიღებდნენ.  

მოწინააღმდეგეები საუბროდნენ ყურანსა და სუნაში არაფერი ეწერა ალის და მისი შთამომავლების შესახებ.

ისევე როგორც მათ უფლებაზე, მოითხოვონ ძალაუფლება. შიიტებმა აღიარეს, რომ წმინდა წიგნების ინტერპრეტაცია შესაძლებელია სხვადასხვა გზით, პირდაპირი გაგების გარეშე.

 

შედეგად, ალი ხალიფა გახდა 656 წელს, მაგრამ დიდხანს არ გაგრძელებულა.  

სახელმწიფოში სამოქალაქო ომი დაიწყო და ალი დაიღუპა. შემდეგ სირიის მმართველმა მუავიამ აიღო ძალაუფლება, დადო ალიანსი იმამ ჰუსეინთან, ალის ძესთან. მაგრამ ჰუსეინი არ იყო კმაყოფილი იმით, რომ მუავია შვილისთვის აპირებდა ძალაუფლების გადაცემას, რაც ავტომატურად დაამყარებდა მემკვიდრეობით მონარქიას. ამ დაპირისპირებამ გამოიწვია ჰუსეინის მკვლელობა მის ვაჟებთან ერთად. შიიტებმა მოკლული ლიდერი სარწმუნოების მოწამედ აღიარეს და ქალაქი, სადაც დანაშაული მოხდა - კარბალა - წმინდა ქალაქად გამოაცხადეს. ასე ჩამოყალიბდა საბოლოოდ განხეთქილება მუსლიმებს შორის. ალის მომხრეები საკუთარ თავს უწოდებდნენ "შიიტებს" (არაბულიდან "ალის მიმდევრები"), ხოლო მათი მეტოქეები "სუნიტებს" (დოგმატური მიდგომების მომხრეები) უწოდებდნენ.

 

სუნიტებსა და შიიტებს შორის განსხვავებები ძირითადად რელიგიურ უფლებებს უკავშირდება. განსხვავებული პოზიციები ეხება ქცევის ნორმებს, სამართლებრივი გადაწყვეტილებების პრინციპებს, დასვენების დღეების ფორმებს და სხვა სარწმუნოების ადამიანებისადმი დამოკიდებულებას. ნებისმიერი მუსულმანის მთავარი წიგნი არის ყურანი, მაგრამ სუნიტები არანაკლებ მნიშვნელობას ანიჭებენ სუნას - ნორმებსა და წესებს, რომლებიც დაფუძნებულია წინასწარმეტყველის ცხოვრებიდან მოყვანილ მაგალითებზე. მორწმუნე მუსულმანი, სუნიტების აზრით, ვალდებულია მკაცრად დაიცვას ყველა სუნიტის უფლება.

 

და ისინი ამას რაც შეიძლება სიტყვასიტყვით აღიქვამენ. მაგალითად, ავღანელი თალიბანი მკაცრად არეგულირებს მათ გარეგნობას, წვერის სიგრძემდე. შიიტები არ აღიარებენ ასეთ დოგმატიზმს. მათ მიაჩნიათ, რომ ეს რადიკალიზმი წარმოშობს ვაჰაბიზმს და მსგავს მოძრაობებს. შიიტები დარწმუნებულნი არიან იმამების უცდომელობაში. სუნიტები აღიარებენ, რომ ყველა ადამიანი ცოდვილია და მხოლოდ წინასწარმეტყველები არიან უცდომელი. ასევე განსხვავდება სუნიტებისა და შიიტების მომლოცველების ადგილები. სუნიტები მიდიან მექაში წმინდა ქალაქის მეჩეთში, ასევე უფლება აქვთ მოინახულონ ალ-აქსა მეჩეთი და წინასწარმეტყველის მეჩეთი.  

ამ მეჩეთების გარდა, შიიტები ერაყის ქალაქ კარბალაშიც ატარებენ მომლოცველობას - მოკლული იმამის მავზოლეუმში მისი ხსოვნის ცერემონიისთვის.

 

ყველა მუსლიმი აღნიშნავს მთავარ მუსულმანურ დღესასწაულებს ყურბან ბაირამსა და ეიდ ალ-ადჰას ერთი და იგივე ტრადიციების მიხედვით, მაგრამ აშურას დღეს აქვს განსხვავებები. შიიტებისთვის ეს არის სამგლოვიარო პროცესია, რომელიც დაკავშირებულია მუჰამედის შვილიშვილის ჰუსეინის წამებასთან. დღემდე, ზოგიერთ შიიტურ თემში, ამ თარიღზე ისინი იყენებენ დაზიანებებს

ხმლით ან ჯაჭვით სისხლმდენი ჭრილობებს, საკუთარი თავის დაზიანების პროცესში კი ისინი მღერიან სამგლოვიარო გალობას. სუნიტები აღიქვამენ დღეს, როგორც ნებისმიერ სხვა გლოვას. სუნიტები და შიიტები ასევე განსხვავდებიან თავიანთი შეხედულებებით დროებითი ქორწინების შესახებ. პირველები თვლიან, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნებადართული იყო წინასწარმეტყველ მუჰამედის მიერ სამხედრო კამპანიის დროს, იგი მალევე აიკრძალა მისივე ნებით. მაგრამ შიიტი მქადაგებლები მიმართავენ ყურანს, აღიარებენ დროებით ქორწინებებს და არ ზღუდავენ მათ რაოდენობას.

 

თანამედროვე სამყაროში მუსლიმთა უმრავლესობა სუნიტები არიან - დაახლოებით 90%. შიიტები კომპაქტურად ცხოვრობენ ირანში, ერაყში, აღმოსავლეთ ავღანეთში, სირიასა და იემენში. საუკუნის დასაწყისში ამ ორ მოძრაობას შორის უთანხმოება გამძაფრდა, რაც ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკური ვითარებით იყო გამოწვეული. 1979 წელს ირანში ისლამურმა რევოლუციამ ჭექა-ქუხილი გამოიწვია, რამაც გაამხნევა შიიტები. ერაყმა კი, სადაც მოსახლეობის უმრავლესობა შიიტები არიან, ხოლო ზედა ქერქი სუნიტები, ომი გამოუცხადა ირანს. ეს იყო პირველი შეიარაღებული შეტაკება მუსლიმებს შორის თანამედროვე ისტორიაში.

 

2003 წელს სადამ ჰუსეინის დამხობა ახალ კონფლიქტად იქცა. შიიტებმა დაიბრუნეს მაღალი თანამდებობები და გაძლიერდნენ სამთავრობო სისტემაში, რაც სუნიტებს არ მოეწონათ. ეს შეტაკებები უკვე ძალაუფლებისთვის ბრძოლას უფრო ჰგავდა. 2011 წლიდან სირია გახდა კიდევ ერთი ესკალაციის წერტილი.

 

აშშ მიდრეკილია მხარი დაუჭიროს ქვეყნებს, რომლებსაც სუნიტები ხელმძღვანელობენ.  ვაშინგტონისთვის მნიშვნელოვანია ნავთობის უმსხვილეს ექსპორტიორთან, საუდის არაბეთთან ურთიერთობის შენარჩუნება.  გარდა ამისა, შეერთებული შტატები საუდის არაბეთზე ასობით მილიარდი დოლარის ღირებულების სამხედრო აღჭურვილობას ყიდის. 

პარალელურად კი შიიტებმა 

ირანთან და სირიასთან ალიანსის შეკრეს.

 

2006 წელს შეერთებულმა შტატებმა მიმართა გაეროს უშიშროების საბჭოს და მოითხოვა სანქციების დაწესება ირანის წინააღმდეგ, რომელიც არ დათანხმდა ურანის გამდიდრების შეჩერებას.  

თუმცა ბოლოს ირანში პროვოცირებულმა ეკონომიკურმა კრიზისმა აიძულა ხელისუფლება 

ურანის გამდიდრების პროცესი შეეწყვიტა.

 

შიიტ-სუნიტთა უთანხმოება ლიბანში სისხლიან ტერორისტულ თავდასხმებად და სირიაში სამოქალაქო ომად გადაიზარდა. ირანელმა პოლიტიკოსმა იმამ ხომეინმა ერთხელ თქვა, რომ სუნიტებისა და შიიტების მტრობა დასავლეთის ღია შეთქმულებაა. და ამ მტრობას მუსლიმებს შორის სარგებელი მოაქვს მხოლოდ ისლამის მტრებისთვის და ვისაც ეს ჯერ კიდევ არ ესმის, არც სუნიტია და არც შიიტი. ნავთობისა და სადავო ტერიტორიების გამო ინტერესთა შეიარაღებული დაპირისპირება 

შეფარულია რელიგიური უთანხმოებით

ექსპერტები კი საუბრობენ, რომ მუსლიმთა მიმდინარე კონფლიქტები საფრთხეს უქმნის მთელი მსოფლიოს უსაფრთხოებას.