”ამერიკის მოწოდება სიონისტური ერთეულის (ისრაელის) მთავრობის მიმართ, არ ეპასუხა ირანის თავდასხმას, არის გადაფასების და თავშეკავების ფორმა, რათა დასავლეთის ქვეყნები არ ჩაერთონ ამ კონფლიქტში და ის დარჩეს მხოლოდ დაპირისპირება ჰამასთან, ვაშინგტონში ირანის სამხედრო მანქანა შიშის ზარს სცემთ, მათთვის ხომ "ჰუსიტებიც" კი გადაუჭრელი პრობლემაა სპარსეთის ყურეში, რომლებთან გამკლავებაც მილიონობით დოლარი უჯდებათ.

 

რამდენად ძლიერია ირანის არმია ?  

 

ერაყში ამერიკის სამხედრო შეჭრისა და სადამ ჰუსეინისადმი მიყენებული გამანადგურებელი დარტყმის შემდეგ, ბევრმა სამხედრო ექსპერტმა დაიწყო საუბარი იმაზე, რომ ირანი შემდეგი იქნება.

 

განსხვავებით ერაყისა ირანული სამხედრო შესაძლებლობები არაფრით ჩამოუვარდება ნატოს წვერ სახელმწიფოებს და დღეს ირანი იმდენად ძლიერია, რომ თავისუფლად შეძლებს გაუმკლავდეს ამერიკულ აგრესიას და უფრო მეტიც, საპასუხო მძიმე დარტყმაც მიაყენოს მას.

 

ისტორიაში ისრაელზე უპილოტო თვითმფრინავების ყველაზე დიდმა თავდასხმამ აჩვენა ირანის სამხედრო და ეკონომიკური პოტენციალი. ადრე ითვლებოდა, რომ IDF იყო ყველაზე ბრძოლის უნარიანი სამხედრო ძალა რეგიონში.  

ირანის საპასუხო მოქმედებამ კი აჩვენა, რომ სანქციების ქვეშ მყოფ ქვეყანას აქვს მაღალი საბრძოლო მზადყოფნა, ჰყავს უაღარესად ბრძოლის უნარიანი სამხედრო ძალა და გააჩნია მაღალტექნოლოგიური თანამედროვე სამხედრო სამრეწველო კომპლექსი.

 

ახლო აღმოსავლეთში ყველაზე ტექნოლოგიურად განვითარებული არმიის - ისრაელის - პირველმა პირდაპირმა შეტაკებამ ირანის შეიარაღებულ ძალებთან

ფარდა ახადა ირანის სამხედრო ეკონომიკურ შესაძლებლობებს, რომელიც 40 წელზე მეტია სანქციების ქვეშ გახლავთ.

მსოფლიო ფულსა და თანამედროვე დასავლურ ტექნოლოგიებს მოწყვეტილმა ფუნდამენტალისტურმა ირანმა ააგო საკუთარი სამხედრო-ინდუსტრიული კომპლექსი, აღჭურვა ნახევარმილიონიანი არმია და აჩვენა თავისი შესაძლებლობები თანამედროვე ომში. ამერიკელებისა და ბრიტანელების მხარდაჭერის გარეშე, დასავლელი ექსპერტები. ამტკიცებენ, რომ ისრაელზე რაკეტებითა და თვითმფრინავებით თავდასხმა უფრო ძალის დემონსტრირება იყო, ვიდრე თავდასხმა დიდი მსხვერპლისთვის.  

 

ისრაელს შეუძლია 170 ათასი აღჭურვილი ჯარისკაცის მობილიზება, ხოლო სრული მობალიზაციით ფრონტზე 465 ათასი სამხედროს გამოყვანის შესაძლებლობა აქვს.

 

ეჭვგარეშეა, IDF-ს აქვს ყველაზე თანამედროვე, ტექნოლოგიურად განვითარებული და ყველაზე ძვირადღირებული იარაღი რეგიონში.

ხოლო ირანისგან განსხვავებით ისრაელი 10 მილიონიანი სამხედროს ძალის მობილიზებას ვერ შეძლებს.

 

 ირანის არმიაში სამხედრო მოსამსახურეების რაოდენობა 580 ათასი ადამიანია. თუმცა, თითქმის 90 მილიონიანი ქვეყნის მობილიზაციის შესაძლებლობები შეუდარებლად აღემატება ებრაულ სახელმწიფოს.

დასავლელი ანალიტიკოსები ფიქრობენ, რომ საჭიროების შემთხვევაში, ირანის სულიერ და სამხედრო - პოლიტოკურ ლიდერებს 20 მილიონი კაცისი იარაღის ქვეშ დაყენება შეუძლიათ თუ გავითვალისწინებთ, რომ ისრაელი მოსახლეობით მხოლოდ 9.5 მილიონი ადამიანია, მათ შორის მოხუცები და ბავშვები, ამ დროს კი ირანის სამობილიზაციო რესურსი აღთქმული მიწის მთლიან მოსახლეობაზე ორჯერ მეტია.

 

ირანულ არმიას და გვარდიას ჰყავთ ცალკე აქტიური სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო ძალები, გვარდია პასუხისმგებელია ირანის საზღვრების დაცვაზე. შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბი კოორდინაციას უწევს სამხედრო შტოების საქმიანობას და განსაზღვრავს საერთო სამხედრო სტრატეგიას.

 

გვარდია ასევე მართავს Quds Force-ს, ელიტარულ ძალას, რომელიც პასუხისმგებელია ახლო აღმოსავლეთის მებრძოლთა ქსელის შეიარაღებაზე, წვრთნაზე და მხარდაჭერაზე, რომელიც ცნობილია როგორც "წინააღმდეგობის ღერძი". ამ პოლიციაში შედის ჰეზბოლა ლიბანში, ჰუსიტები იემენში, პოლიციის ჯგუფები სირიასა და ერაყში, ჰამასი და პალესტინის ისლამური ჯიჰადი ღაზას სექტორში.

ამ ჯგუფების რაკეტებით, დრონებითა და ჭურვებით აღჭურვილობის დონე კი პრაქტიკულად არ განსხვავდება თავად ირანის არმიის იარაღისგან, ამიტომ შეიარაღებული კონფლიქტის შემთხვევაში ისინი ყველა იმოქმედებენ ირანის მხარეს.

 

ირან-ერაყის ომის შემდეგ, რომელიც გაგრძელდა 8 წელი და დაიღუპა 200 000 ადამიანი, ირანი დიდი ხანია ახორციელებს ახალ თავდაცვით სამხედრო სტრატეგიას, რომელშიც

აქცენტი კეთდება ზუსტი შორ მანძილზე მოქმედი რაკეტების, თვითმფრინავების და საჰაერო თავდაცვის შემუშავებაზე.

 

ირანმა ახლო აღმოსავლეთში ბალისტიკური რაკეტების და თვითმფრინავების ერთ-ერთი უდიდესი არსენალი დააგროვა. ეს არის საკრუიზო რაკეტები და ხომალდსაწინააღმდეგო რაკეტები, ბალისტიკური რაკეტები, რომელთა მანძილი 2000 კილომეტრამდეა. იმისდა მიუხედავად, რომ ირანსა და ისრაელს შორის არ არსებობს საერთო საზღვარი და უპილოტო საფრენი აპარატების ფრენის დრო რამდენიმე საათია, ხოლო რაკეტებისთვის 12 წუთამდე, ირანის სარაკეტო ძალებს შეუძლიათ დაარტყან ნებისმიერ სამიზნეს ახლო აღმოსავლეთში.

 

ირანული უპილოტო თვითმფრინავები, რომელსაც რუსეთი უკრაინის ფრონტზე იყენებს.

უპილოტო საფრენი აპარატებს შეუძლიათ დაფარონ 2000-დან 2500 კმ-მდე დაბალ სიმაღლეზე ფრენისას და მათ შეუძლიათ რადარებს თავი შეუმჩნევლად აარიდონ.

 — სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსში გრძელვადიანი, მიზნობრივი ინვესტიციები თავის საქმეს აკეთებს. კერძოდ, შაჰაბ-3 რაკეტები, რომლებსაც მოგვიანებით ეწოდა Ghadr-1, ეფუძნება ჩრდილოეთ კორეის ნოდონგის მოდელს. მათი ტესტირება 2004 წელს დაიწყეს. კიდევ ერთი მაგალითია ხორამშაჰრის რაკეტები, რომლებიც ასევე დაფუძნებულია ჩრდილოეთ კორეის Hwasong-10-ზე.  

ირანის სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსი თავისი რაკეტების უმეტესობას თავად ავითარებს. ამის მაგალითია Fattah და Fattah-2, რომლბიც გახდა პირველი ირანული ზებგერითი რაკეტები. Fattah უკვე წარმატებით მუშაობს ხოლო Fattah-2 ჯერ კიდევ დამუშავების პროცესშია.

 

გარდა რაკეტებისა და უპილოტო თვითმფრინავებისა, ირანმა ააშენა ჩქაროსნული კატარღების დიდი ფლოტი და რამდენიმე მცირე წყალქვეშა ნავი, რომელსაც შეუძლია შეაფერხოს სპარსეთის ყურესა და ჰორმუზის სრუტეში გამავალი გემების და გლობალური ენერგიის მიწოდება. შეგახსენებთ, რომ მსოფლიო ვაჭრობის 40%-მდე გადის ჰორმუზის სრუტეზე.

 

ირანული მრეწველობა 

 

ამ დრომდე ქვეყანა დღეში 2,3-2,4 მლნ ბარელს მოიხმარს, პროდუქციის 20%-ს კი ჩინეთში ყიდის - 1 მლნ ბარელს დღეში. ახლა, რუსული ნავთობის მქონე ტანკერებისთვის მეორადი სანქციების ფონზე, ინდოეთი ზრდის ირანული ნავთობის მოხმარებას, მაგრამ ქვეყნის სავაჭრო ბალანსში ეს მარაგი, ისევე როგორც სხვა ქვეყნებისთვის, უბრალო ნამსხვრევებია, ამბობენ დარგის ანალიტიკოსები.

ადრე ირანისთვის შემოსავლის ძირითად წყაროს ნავთობი წარმოადგენდა. მაგრამ ახლა გადახედეთ საქონლის ასორტიმენტს, რომელსაც ირანი აწვდის რუსეთის ბაზარზე. ეს არის იარაღი, მაგრამ ასევე ბოსტნეული და ხილი - თუ ყურადღებას მიაქცევთ, რუსეთის თაროებზე ირანული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის უზარმაზარი რაოდენობა გამოჩნდა. ირანმა განავითარა კარგი დონის და ხარისხის მსუბუქი მრეწველობა. ახლა ზრდიან საექსპორტო შესაძლებლობებს, მაგრამ ქვეყნის შიგნით სრულად აკმაყოფილებენ შიდა მოთხოვნას, ეს უდავოა.

ირანში გაცილებით რთული ეკონომიკა გაჩნდა, რომელშიც ნავთობმა უფრო მცირე როლის თამაში დაიწყო, თუმცა ის საკმაოდ მნიშვნელოვანი დარჩა. "

 

 „ამავდროულად, მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ მრავალი წარმატება შესაძლებელი გახდა თანამშრომლობის წყალობით, მათ შორის შესაბამის კომპანიებთან სამხრეთ კორეაში, თურქეთსა და ევროპის ქვეყნებში“

 

სამომხმარებლო საქონლის გარდა, წარმოების ინდუსტრია ასევე ვითარდება ირანში მთელი ამ ათწლეულების განმავლობაში, მაგალითად, იგივე ენერგეტიკის სექტორში ირანს მნიშვნელოვანი მიღწევები აქვს.

 

 -არ იფიქროთ, რომ ირანი მხოლოდ ნავთობის გაყიდვით ცხოვრობს. მან შეიმუშავა, მაგალითად, ელექტროსადგურების წარმოება, რომლებიც დამონტაჟებულია გაზის ელექტროსადგურებში. ირანი დღეს საშუალოზე მაღალ განვითარებული ქვეყანაა.

 თუმცა, მსოფლიო საზოგადოების შეხედულებები არ არის მიმართული რუსეთში ბოსტნეულის რიგებზე, ირანული პომიდვრებით სავსე დახლებზე, ან თუნდაც გაზის ტურბინებზე, არამედ რეგიონში ირანის სამხედრო პოტენციალსა და შესაძლო მიზნებზე. საუბარია, პირველ რიგში, ჰორმუზის სრუტის კონტროლზე.

 

თუმცა მარტო ირანი არ აკონტროლებს ჰორმუზის სრუტეს, რომელიც აკავშირებს სპარსეთისა და ომანის ყურეებს, მასზე გარკვეული კონტროლი ომანსაც გააჩნია.

ფაქტია, რომ თუ რეგიონში შეიარაღებული კონფლიქტი გაჩაღდება, ეს აუცილებლად აისახება ამ სრუტეზე.

 

 „ დღეში დაახლოებით 15-16 მილიონი ბარელი ნავთობი და გაზის კონდენსატი, დაახლოებით 5 მილიონი ბარელი ნავთობპროდუქტი გადის ამ სრუტის გავლით, მსოფლიოში წარმოებული მთელი თხევადი ბუნებრივი აირის დაახლოებით 20%.

 

ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ ახლა მსოფლიო ეკონომიკისთვის მთავარი რისკი ის კი არ არის, თუ რა ზიანს მიაყენებს ირანი ისრაელს ან ისრაელი ირანს, არამედ ის, რომ „რაღაც“ დაზიანდება ჰორმუზის სრუტეში.

 

 საქმე იმაშია, რომ ნახშირწყალბადების საწვავის შემოვლითი მარშრუტები, რომლებიც მიდის ახლო აღმოსავლეთიდან ევროპასა და ამერიკისკენ და რუსეთიდან აზიაში, არის ნავთობსადენების სამი ხაზი.

ერთი განლაგებულია საუდის არაბეთის ტერიტორიაზე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, ანუ წითელ ზღვამდე. მეორე არის ნავთობსადენი არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებში, რომელიც გადის ომანის ყურეში, ანუ ის გვერდს უვლისჰორმუზის სრუტეს. მესამე ნავთობსადენი ააშენა თავად ირანმა, რომელიც აწვდის ნავთობს ომანის ყურეში. ირანული ნავთობსადენის გამტარუნარიანობა დღეში 1 მილიონი ბარელია, საემიროში - 1,5 მილიონი ბარელი, ხოლო ნავთობსადენი საუდის არაბეთში დღეში 7 მილიონ ბარელამდე ტრანსპორტირდება.

 

ირანის ქცევა ახლა იმაზე მეტყველებს, 

რომ მათ ძალიან სურთ ესკალაციის თავიდან აცილება, მაგრამ პატივისცემას ითხოვენ. მაგრამ თუ ესკალაცია მოხდება, მაგალითად, ჰუსიტებთან ან ამერიკელებთანაც კი, ირანელები უბრალოდ შეძლებენ ჰორმუზის სრუტის დაკეტვას სავაჭრო ფლოტისთვის. და ეს მსოფლიო ვაჭრობის 40%-ზე მეტია.

 1988 წლიდან ირანი სამხედრო ოპერაციებში მხოლოდ 2014 წელს მონაწილეობდა, როგორც რუსეთში აკრძალული ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ კოალიციის ნაწილი. ექსპერტები ამბობენ, რომ თურქეთის გარდა, ირანს ახლა შეუძლია თავდაცვითი ომი აწარმოოს ნებისმიერი მეზობლის წინააღმდეგ.

 

ირაკლი ჯანყარაშვილი